48. sesja Komisji Codex Alimentarius FAO/WHO – zmiany w standardach żywności

Rzym – W dniach 10–14 listopada 2025 roku odbyła się 48. sesja Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO, wspólnej inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Komisja, od dekad zajmująca się opracowywaniem międzynarodowych standardów mających na celu ochronę zdrowia konsumentów i wspieranie uczciwego handlu żywnością, zatwierdziła w finalnym raporcie ponad 700 nowych i zrewidowanych standardów.

Aktualizacja Ogólnej Normy dotyczącej Dodatków do Żywności (GSFA)

Podczas 48. sesji Komisja zaktualizowała Ogólną Normę dotyczącą Dodatków do Żywności (GSFA, CXS 192-1995), przyjmując 377 nowych i zrewidowanych przepisów. Przegląd objął ponad 500 zapisów, ze szczególnym uwzględnieniem barwników w różnych kategoriach żywności. Wycofano m.in. zezwolenie na ekstrakty annatto biksynowe (INS 160b(i)) w fermentowanych produktach mlecznych, a wprowadzono nowe – np. dla ekstraktów annatto norbiksynowych (INS 160b(ii)) w pasteryzowanych owocach. Zatwierdzono również poprawki dotyczące advantamu w analogach śmietany. Warto odnotować, że Federacja Rosyjska zgłosiła zastrzeżenia do przyjętych przepisów dla amarantu (INS 123) oraz karmelu amoniakalnego (INS 150c), wskazując na różnice w krajowych regulacjach bezpieczeństwa.

Pestycydy – 340 nowych limitów i różnice regulacyjne

Jeden z najważniejszych punktów obrad dotyczył pestycydów. Komisja przyjęła 340 nowych maksymalnych limitów pozostałości (MRLs) dla różnych kombinacji środków ochrony roślin i towarów. Decyzja ta ujawniła jednak wyraźne różnice w podejściu do oceny ryzyka między regionami. Unia Europejska, wraz z Norwegią i Szwajcarią, zgłosiła liczne zastrzeżenia do przyjętych limitów dla substancji takich jak chlormekwat, folpet, fosmet czy fipronil. Kraje te argumentowały, że globalne normy Kodeksu w tych konkretnych przypadkach nie zapewniają poziomu ochrony zdrowia wymaganego przez ich rygorystyczne przepisy wewnętrzne, co stanowi istotną informację dla eksporterów celujących w rynek europejski.

Rewizja kodeksu postępowania w sprawie aflatoksyn w orzeszkach ziemnych

Zaktualizowany kodeks (CXC 55-2004) zawiera nowe wytyczne ograniczające skażenie aflatoksynami – toksycznymi i rakotwórczymi związkami – na wszystkich etapach łańcucha produkcji orzeszków ziemnych. Wprowadzono m.in. tabelę z etapami rozwoju roślin wskazującą optymalny czas zbioru, rozszerzono zakres o zastosowanie produktów ubocznych jako paszy oraz dodano sekcję o redukcji aflatoksyn poprzez prażenie. Jednocześnie Komisja podjęła ważną decyzję o przerwaniu prac nad ustaleniem maksymalnego limitu (ML) dla aflatoksyn w orzeszkach ziemnych gotowych do spożycia (RTE). Mimo sprzeciwu części delegacji uznano, że na obecnym etapie trudności w klasyfikacji danych (rozróżnienie surowca od produktu gotowego) uniemożliwiają ustalenie naukowo uzasadnionego poziomu globalnego. Oznacza to, że branża musi polegać na dobrych praktykach opisanych w zrewidowanym kodeksie.

Maksymalne poziomy ołowiu w przyprawach i ziołach kulinarnych

Ze względu na toksyczność ołowiu Komisja przyjęła nowe limity dla jego zawartości w przyprawach i ziołach: 2,5 mg/kg dla suszonej kory (np. cynamonu) i 2,0 mg/kg dla suszonych ziół kulinarnych. Mimo że są spożywane w małych ilościach, ustalenie bezpiecznych poziomów ma istotne znaczenie dla zdrowia konsumentów. Decyzja ta nie zapadła jednomyślnie – delegacje Chin, Egiptu, Indii oraz Federacji Rosyjskiej zgłosiły oficjalne zastrzeżenia, twierdząc, że poziomy te mogą być trudne do osiągnięcia dla niektórych regionów produkcyjnych lub nie są w pełni spójne z dostępnymi danymi, co może rodzić wyzwania w handlu międzynarodowym tymi surowcami.

Wytyczne monitorowania czystości i stabilności materiałów wzorcowych pestycydów

Nowe wytyczne określają zasady oceny czystości i stabilności materiałów wzorcowych (RMs) oraz powiązanych roztworów podstawowych używanych w analizie pozostałości pestycydów. Uwzględniają możliwość dalszego stosowania tych materiałów podczas długotrwałego przechowywania (także po upływie terminu ważności), jeśli ich parametry mieszczą się w dopuszczalnych granicach. Dokument ten ma na celu zmniejszenie kosztów funkcjonowania laboratoriów, ograniczenie marnotrawstwa odczynników chemicznych i zapewnienie wiarygodności analiz laboratoryjnych na całym świecie.

Norma dla świeżych daktyli

Nowa międzynarodowa norma dla świeżych daktyli, opracowywana od 2015 roku, została ostatecznie przyjęta. Ustanawia ona minimalne wymagania jakościowe dla owoców – w tym kryteria dotyczące wielkości, koloru, kształtu, jednorodności i opakowania. W finalnym raporcie odnotowano jednak istotną różnicę zdań dotyczącą tolerancji wad. Unia Europejska, wraz z Norwegią i Szwajcarią, sprzeciwiła się włączeniu 1% tolerancji na gnicie w klasie Ekstra, argumentując, że klasa ta powinna reprezentować najwyższą jakość bez żadnych wyjątków. Mimo to norma została przyjęta w proponowanym kształcie, co ma ułatwić handel między krajami produkującymi i eksportującymi daktyle.

Nowe prace: mleko wielbłądzie i wodorosty

Komisja zatwierdziła również nowe obszary prac, reagując na zmieniające się rynki i potrzeby konsumentów. Zaakceptowano wniosek o opracowanie standardu dla pasteryzowanego płynnego mleka wielbłądziego, reaktywując w tym celu Komitet ds. Mleka i Przetworów Mlecznych. Ponadto zdecydowano o przekształceniu regionalnej normy azjatyckiej dla produktów z wodorostów laver w standard ogólnoświatowy, co powierzono Komitetowi ds. Ryb i Produktów Rybołówstwa. Decyzje te odzwierciedlają rosnące znaczenie tych kategorii produktów w globalnym łańcuchu żywnościowym.

Regionalna norma dla owocu Castilla lulo (naranjilla)

Castilla lulo, owoc pochodzący z Andów i ceniony za wysoką wartość odżywczą, doczekał się przyjęcia regionalnej normy dla Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Dokument określa minimalne wymagania jakościowe, dopuszczalne wady, zasady etykietowania oraz standardy higieniczne, przepisy dotyczące dodatków do żywności oraz zanieczyszczeń, wspierając bezpieczny handel tym owocem.

Nowe źródła żywności i produkty ultra-przetworzone

Ważnym sygnałem dla branży jest podejście Komisji do tzw. nowych źródeł żywności (NFPS) oraz żywności ultra-przetworzonej (UPF). Propozycja Unii Europejskiej dotycząca stworzenia zasad analizy ryzyka dla NFPS została zwrócona do rewizji (w tym analizy luk), co odsuwa w czasie powstanie jednolitych globalnych regulacji. Z kolei w temacie żywności ultra-przetworzonej Kodeks uznał rozpoczęcie prac za przedwczesne, wstrzymując się z działaniami do czasu opracowania definicji operacyjnej i wytycznych przez WHO.

Podsumowanie

Przyjęte podczas 48. sesji zmiany potwierdzają ciągłość prac nad doskonaleniem globalnych standardów bezpieczeństwa i jakości żywności. Powyższe zestawienie obejmuje wybrane obszary, które znalazły się w agendzie obrad oraz finalnym raporcie. Zachęcamy do zapoznania się z pełnym zakresem ustaleń Komisji w ramach oficjalnych materiałów sesji

Źródło: FAO