Rejestracja produktów z oznaczeniem geograficznym w UE – najważniejsze informacje

Unijne systemy oznaczeń geograficznych chronią nazwy produktów, których jakość i reputacja są ściśle związane z miejscem pochodzenia. Przykłady takich produktów to szampan, szynka parmeńska czy polski oscypek – wszystkie one cieszą się ochroną prawną w ramach systemu Chronionych Nazw Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych.

Zdobycie takiego oznaczenia dla swojego produktu może znacząco podnieść jego renomę i wartość rynkową, lecz sam proces rejestracji bywa złożony. W odpowiedzi na te wyzwania Komisja Europejska przygotowała niedawno przewodnik, który w przystępny sposób wyjaśnia, jak krok po kroku zarejestrować nazwę produktu w ramach systemu oznaczeń geograficznych.

Czym są oznaczenia geograficzne?

Oznaczenia geograficzne (GI, od ang. Geographical Indications) to rodzaj unijnego oznaczenia jakości, które potwierdza szczególny związek produktu z regionem, z którego pochodzi. W ramach tego systemu funkcjonują trzy główne kategorie:

• Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) – odpowiednik angielskiego Protected Designation of Origin (PDO), przyznawany produktom spożywczym i winom, których wszystkie etapy produkcji (wytworzenie, przetworzenie i przygotowanie) odbywają się na ściśle określonym obszarze geograficznym.

• Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG) – odpowiednik Protected Geographical Indication (PGI), stosowany dla żywności i win, których co najmniej jeden z etapów produkcji ma miejsce w danym regionie, nadając produktowi unikalne cechy lub reputację.

• Oznaczenie geograficzne – w przypadku napojów spirytusowych używa się po prostu terminu geographical indication (GI). Oznaczenie to wskazuje, że dany trunek pochodzi z określonego obszaru i posiada cechy lub renomę wynikające z tego pochodzenia.

Wszystkie zarejestrowane nazwy produktów o chronionym oznaczeniu geograficznym są wpisane do oficjalnych rejestrów unijnych (takich jak baza eAmbrosia). Rejestry te zawierają również szczegółowe specyfikacje opisujące cechy produktu oraz obszar geograficzny uprawniający do używania danej nazwy.

Proces rejestracji

Rejestracja nazwy produktu jako oznaczenia geograficznego odbywa się na poziomie krajowym i unijnym. Producent lub grupa producentów rozpoczyna procedurę od przygotowania specyfikacji produktu, która określa jego cechy, sposób wytwarzania oraz związek jakości lub renomy z określonym obszarem geograficznym. Specyfikacja, wraz z tzw. jednolitym dokumentem zawierającym jej najważniejsze elementy, jest następnie składana do właściwych władz krajowych. W przypadku produktów spoza UE wniosek może zostać przekazany bezpośrednio do Komisji Europejskiej, samodzielnie lub za pośrednictwem instytucji krajowych.

Na poziomie krajowym dokumentacja jest weryfikowana pod kątem kompletności oraz spełnienia kryteriów wymaganych dla ChNP, ChOG lub GI. Po zatwierdzeniu przez władze krajowe wniosek trafia do Komisji Europejskiej, która przeprowadza własną ocenę zgodności z przepisami. Ocena wniosku przez Komisję nie powinna przekroczyć sześciu miesięcy. Jeśli wniosek zostanie uznany za zasadny, Komisja publikuje zapowiedź rejestracji w Dzienniku Urzędowym UE, rozpoczynając trzymiesięczny okres na zgłaszanie sprzeciwu. Prawo do sprzeciwu przysługuje państwom członkowskim, krajom trzecim oraz osobom fizycznym i prawnym z krajów trzecich, o ile posiadają uzasadniony interes.

Jeżeli sprzeciw nie zostanie zgłoszony, Komisja dokonuje rejestracji nazwy. W przypadku zgłoszenia sprzeciwu strony mogą prowadzić konsultacje w celu rozwiązania sporu; jeśli nie przyniosą one rezultatu, ostateczną decyzję o rejestracji lub odrzuceniu podejmuje Komisja. Po wpisaniu do rejestru nazwa podlega ochronie prawnej, a producenci mogą używać odpowiedniego unijnego oznaczenia na etykietach. Dopuszczalne są zmiany w specyfikacji produktu, wymagają one jednak ponownego zatwierdzenia w procedurze krajowej i unijnej. W określonych przypadkach możliwe jest również uchylenie rejestracji, m.in. gdy przez co najmniej siedem lat produkt nie był obecny na rynku lub przestał spełniać warunki określone w specyfikacji.

Materiały i narzędzia udostępniane przez Komisję Europejską

Komisja Europejska udostępnia materiały ułatwiające producentom przygotowanie wniosków o rejestrację nazw produktów w systemie oznaczeń geograficznych. Na stronie publikowane są krótkie filmy instruktażowe wyjaśniające poszczególne elementy procesu, w tym ogólny przebieg aplikacji, przygotowanie specyfikacji produktu, opracowanie jednolitego dokumentu oraz procedurę zmian w specyfikacji po rejestracji. Materiały te prezentują sposób funkcjonowania systemu oznaczeń geograficznych i mogą być wykorzystywane jako wsparcie przy przygotowaniu dokumentacji.

Dostępna jest także prosta ankieta, która umożliwia wstępną ocenę, czy produkt może spełniać wymagania oznaczeń geograficznych. Komisja udostępnia również ujednolicone formularze określone w rozporządzeniu (UE) 2025/26, osobno dla produktów spożywczych i rolnych, win oraz napojów spirytusowych, wraz z przewodnikami dotyczącymi ich prawidłowego wypełniania. Przekazywanie dokumentów odbywa się cyfrowo: w państwach członkowskich za pośrednictwem systemu eAmbrosia, natomiast producenci z krajów trzecich mogą przesyłać wnioski elektronicznie zgodnie z instrukcjami wskazanymi w formularzach.

Dlaczego warto rozważyć rejestrację?

Produkty ze znakiem ChNP, ChOG lub innym chronionym oznaczeniem geograficznym korzystają z ochrony prawnej na terenie Unii Europejskiej oraz zyskują na prestiżu i rozpoznawalności. Oznaczenie geograficzne potwierdza, że produkt posiada cechy wynikające z konkretnego miejsca pochodzenia oraz tradycyjnych metod produkcji. Dla konsumentów stanowi gwarancję autentyczności i jakości, a dla producentów daje możliwość wyróżnienia się na rynku i uzyskania wyższej wartości produktu.

„Zapraszam was do stania się częścią tej historii poprzez uczestnictwo w systemie chronionych oznaczeń geograficznych i celebrację tego, co czyni wasze produkty wyjątkowymi: ziemi, z której pochodzą, rąk, które je tworzą, oraz historii, która je ukształtowała.”
— Christophe Hansen, Komisarz UE ds. rolnictwa i żywności

Dzięki udostępnionym przez Komisję Europejską narzędziom i materiałom informacyjnym proces rejestracji staje się bardziej przejrzysty i dostępny dla producentów. Szczegółowe informacje oraz oficjalne dokumenty można znaleźć w publikacjach Komisji Europejskiej dotyczących rejestracji oznaczeń geograficznych; linki do nich znajdują się poniżej.

Źródła: https://agriculture.ec.europa.eu/media/news/all-you-need-know-about-how-register-your-geographical-indication-product-2025-11-06_en 

https://agriculture.ec.europa.eu/farming/geographical-indications-and-quality-schemes/registration-name-gi-product_en#register