EFSA proponuje zmianę limitów pozostałości propyzamidu w nasionach oleistych i miodzie

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opublikował opinię naukową dotyczącą zmiany najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości (MRL) substancji czynnej propyzamid w wybranych nasionach oleistych oraz w miodzie. Ocena obejmuje m.in. nasiona rzepaku, gorczycy, lnu, sezamu, konopi i ogórecznika. EFSA uznała, że proponowane zastosowania propyzamidu nie powinny prowadzić do przekroczenia wartości referencyjnych dla zdrowia konsumentów.

Opinia została zatwierdzona 3 września 2026 r. i opublikowana w „EFSA Journal” jako dokument EFSA Journal 2026;24.

Wniosek o podwyższenie MRL

Postępowanie rozpoczęło się na wniosek firmy Corteva, złożony do właściwego organu w Szwecji. Celem było ustalenie nowych poziomów MRL dla propyzamidu w rzepaku, nasionach gorczycy, lnianki, lnu, sezamu, konopi i ogórecznika, a także w miodzie. W przypadku nasion oleistych proponowano zwiększenie dotychczasowego poziomu z 0,01 mg/kg, czyli poziomu odpowiadającego granicy oznaczalności, do 0,2 mg/kg. Dla miodu proponowany poziom miał wzrosnąć z 0,05 do 0,06 mg/kg.

Ocena trwała kilka lat. Po przekazaniu wniosku do EFSA w 2018 r. Urząd zidentyfikował luki w danych. Kolejne informacje i uzupełnione raporty były przekazywane w latach 2024–2026. Istotnym elementem oceny była charakterystyka toksykologiczna metabolitów propyzamidu, w tym ich potencjalnego działania genotoksycznego. Ostatecznie, po kolejnych analizach i dyskusjach ekspertów, Szwecja przekazała EFSA finalną wersję raportu w lipcu 2026 r.

Co wiadomo o pozostałościach propyzamidu?

Propyzamid jest substancją czynną stosowaną m.in. do zwalczania traw i niektórych chwastów dwuliściennych. W ramach wcześniejszej oceny unijnej analizowano jego zachowanie w różnych grupach roślin, w tym w uprawach liściowych, korzeniowych oraz w roślinach strączkowych i oleistych.

W przypadku dojrzałych roślin propyzamid pozostawał istotnym składnikiem pozostałości m.in. w sałacie i lucernie. W rzepaku oraz buraku cukrowym substancja macierzysta nie była natomiast wykrywana w nasionach i częściach roślin w takim stopniu, a znaczną część pozostałości stanowiły związki polarne.

EFSA potwierdziła dwie definicje pozostałości. Na potrzeby kontroli egzekucyjnej przyjęto definicję obejmującą sam propyzamid. Natomiast do oceny ryzyka stosuje się sumę propyzamidu oraz wszystkich jego metabolitów i ich koniugatów zawierających ugrupowanie kwasu 3,5-dichlorobenzoesowego (DCBA), wyrażoną jako propyzamid.

Metabolity ocenione jako niegenotoksyczne

Jednym z ważniejszych elementów postępowania była ocena metabolitów propyzamidu. EFSA przeanalizowała m.in. metabolity RH-24848, RH-25891, RH-26521, RH-26059, RH-25337, RH-26702 i RH-24644.

Na podstawie dostępnych danych oraz podejść typu grouping i read-across eksperci uznali, że oceniane metabolity są mało prawdopodobne jako genotoksyczne. Nie znaleziono również dowodów wskazujących, że którykolwiek z nich jest bardziej toksyczny niż substancja macierzysta. W konsekwencji do oceny ryzyka można było zastosować wartości referencyjne ustalone dla propyzamidu.

Dla propyzamidu EFSA przyjmuje akceptowane dzienne pobranie (ADI) na poziomie 0,05 mg/kg masy ciała dziennie oraz ostrą dawkę referencyjną (ARfD) wynoszącą 0,13 mg/kg masy ciała.

Proponowane limity dla nasion oleistych

Nowe badania pozostałości obejmowały 20 doświadczeń prowadzonych na rzepaku w latach 2019–2021. Było wśród nich 10 badań w północnej Europie (NEU) i 10 w południowej Europie (SEU), w tym badania pozostałości przy zbiorze oraz badania dynamiki ich zanikania.

EFSA uznała, że dane są wystarczające do wyznaczenia MRL na poziomie 0,2 mg/kg dla rzepaku. Poziom ten może być również ekstrapolowany na inne objęte oceną nasiona oleiste, jeżeli stosowana jest taka sama dobra praktyka rolnicza (GAP).

Co istotne, EFSA nie połączyła bezpośrednio wyników dla północnej i południowej Europy przy wyborze bardziej reprezentatywnego zestawu danych. Wskazano, że oba zbiory należą do różnych populacji statystycznych, a wynikające z nich propozycje MRL różnią się: 0,10 mg/kg dla NEU i 0,20 mg/kg dla SEU. Dlatego do ustalenia poziomu przyjęto bardziej krytyczny zestaw danych z południowej Europy.

Proponowany poziom 0,2 mg/kg ma objąć:

• nasiona rzepaku/kanoli,
• nasiona gorczycy,
• nasiona lnianki,
• nasiona lnu,
• nasiona sezamu,
• nasiona konopi,
• nasiona ogórecznika.

Dotychczasowy MRL dla każdej z tych kategorii wynosił 0,01 mg/kg.

Co z miodem?

W przypadku miodu EFSA nie dysponowała specyficznymi badaniami metabolizmu u pszczół. W ocenie wykorzystano zatem informacje dotyczące metabolizmu w roślinach oraz badań stabilności podczas przetwarzania. Założono, że charakter pozostałości w pyłku i nektarze oraz w miodzie będzie odpowiadał charakterowi pozostałości w roślinach. EFSA wskazała jednocześnie, że pożądane byłoby dodatkowe zbadanie wpływu procesów enzymatycznych zachodzących podczas produkcji i przechowywania miodu na charakter pozostałości.

W badaniach pozostałości prowadzonych na rzepaku analizowano również kwiaty. Najwyższy poziom propyzamidu wyniósł 0,055 mg/kg przy analizie samej substancji macierzystej oraz 0,059 mg/kg po uwzględnieniu propyzamidu i metabolitów objętych definicją do oceny ryzyka.

Na tej podstawie zaproponowano MRL dla miodu na poziomie 0,06 mg/kg, wobec obowiązującego poziomu 0,05 mg/kg. EFSA uznała, że dane dotyczące pozostałości są wystarczające do wyprowadzenia takiej propozycji.

Ocena narażenia konsumentów

EFSA przeprowadziła ocenę ryzyka z wykorzystaniem modelu EFSA Pesticide Residues Intake Model (PRIMo), wersja 3.1.

Według przeprowadzonej analizy krótkoterminowe narażenie nie przekraczało wartości ARfD dla żadnej z ocenianych upraw. W przypadku narażenia długoterminowego maksymalne szacowane pobranie wyniosło 3% ADI, przy zastosowaniu diety referencyjnej dla małych dzieci w Holandii.

EFSA zaznaczyła jednak, że ocena przewlekłego narażenia może być nieco niedoszacowana, ponieważ wcześniejsze wartości wejściowe dla istniejących unijnych MRL opierały się wyłącznie na zmierzonych poziomach propyzamidu i nie obejmowały wcześniej metabolitów zawierających ugrupowanie 3,5-DCBA w definicji pozostałości do oceny ryzyka. Urząd ocenił jednocześnie, że ze względu na podobną lub niższą toksyczność tych metabolitów oraz bardzo niskie przewlekłe narażenie ich uwzględnienie nie powinno zmienić ogólnego wyniku oceny.

Ważny aspekt: uprawy następcze

W dokumencie znalazło się również zalecenie dotyczące roślin uprawianych następczo. W badaniu roślin następczych wykazano możliwość występowania istotnych poziomów pozostałości propyzamidu i niektórych jego metabolitów w krótkocyklowych uprawach wysiewanych 30 dni po zastosowaniu substancji.

EFSA podkreśliła, że planowana dawka stosowania propyzamidu w rzepaku – 750 g substancji czynnej na hektar – jest znacznie niższa od dawki wykorzystanej w badaniu metabolizmu roślin następczych, wynoszącej 4,48 kg/ha. Jednocześnie brak badań polowych dotyczących upraw następczych nie pozwala dokładnie określić rzeczywistego poziomu pozostałości w takich uprawach.

Dlatego przed wydaniem zezwoleń na stosowanie propyzamidu państwa członkowskie powinny rozważyć potrzebę ustalenia odpowiednich okresów, po których można ponownie obsiewać pola uprawami o krótkim okresie wegetacji, szczególnie w przypadku niepowodzenia uprawy pierwotnej.

Co proponuje EFSA?

Zgodnie z opinią EFSA proponowane zmiany przedstawiają się następująco:

* Zgodnie z dokumentem EFSA MRL dla kategorii miodu i innych produktów pszczelich nie ma zastosowania do innych produktów pszczelich do czasu ich indywidualnego zidentyfikowania i umieszczenia w odpowiedniej kategorii.

Wnioski EFSA

EFSA uznała, że proponowane zastosowania propyzamidu oraz związane z nimi pozostałości w produktach pszczelich nie stwarzają ryzyka dla zdrowia konsumentów. Opinia EFSA stanowi jednak podstawę naukową dla dalszego procesu regulacyjnego – sama w sobie nie zmienia jeszcze obowiązujących w Unii Europejskiej najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości.

Źródło: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2026.10324