22 stycznia 2025 r. opublikowano nowe rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR). Choć weszło ono w życie 11 lutego 2025 r., data rozpoczęcia jego stosowania to 12 sierpnia 2026 r. Rozporządzenie ma fundamentalne znaczenie, ponieważ ustanawia wymogi dotyczące całego cyklu życia opakowań, dążąc do harmonizacji przepisów w UE, przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym i osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r.

Dla producentów żywności kluczowe jest zrozumienie nowych obowiązków i odpowiednie przygotowanie się do ich wdrożenia.

Główne wymogi dotyczące opakowań wprowadzanych do obrotu

Rozporządzenie ma zastosowanie do wszystkich opakowań, niezależnie od materiału i miejsca ich użycia (od przemysłu, przez handel, po gospodarstwa domowe). Opakowanie może być wprowadzone do obrotu wyłącznie, gdy jest zgodne z nowymi przepisami.

Wymogi dotyczące zrównoważoności i materiałów:

• Zdolność do recyklingu: wszystkie opakowania wprowadzane do obrotu muszą być zdatne do recyklingu. Wyjątek będą stanowiły jedynie tekstylia, lekkie drewno, korki, gumy, ceramika, woski oraz porcelana.
• Minimalizacja substancji niebezpiecznych: opakowania należy wytwarzać w sposób, który ogranicza do minimum obecność i stężenie substancji potencjalnie niebezpiecznych jako składników.
• Obowiązkowa zawartość materiału pochodzącego z recyklingu (dla tworzyw sztucznych): do dnia 1 stycznia 2030 r. (lub 3 lata od wejścia w życie aktu wykonawczego) każda wykonana z tworzywa sztucznego część opakowania musi zawierać minimalną, określoną w rozporządzeniu zawartość procentową materiału pochodzącego z recyklingu. UE będzie również dążyć do zwiększenia wykorzystania surowców biopochodnych w opakowaniach z tworzyw sztucznych.
• Kompostowalność etykiet: samoprzylepne etykiety umieszczone na owocach i warzywach, a także same opakowania, muszą być zgodne z normami kompostowania.

Minimalizacja masy i objętości

Producenci i importerzy muszą zapewnić, aby wprowadzane do obrotu opakowanie zostało zaprojektowane w taki sposób, by jego masa i objętość były ograniczone do minimum niezbędnego do zapewnienia jego funkcjonalności. Podmioty gospodarcze muszą również minimalizować rozmiary opakowań i odpadów opakowaniowych, co obejmuje zmniejszenie ilości pustych przestrzeni w opakowaniu (nie może ona stanowić więcej niż 40% całej przestrzeni).

Ponadto, rozporządzenie wprowadza ograniczenia w używaniu określonych formatów opakowań jednorazowych z tworzyw sztucznych.

Nowe wymagania w zakresie etykietowania

Od 12 sierpnia 2028 r. opakowania bedą musiały spełniać nowe, szczegółowe wymogi dotyczące etykietowania, mające na celu ułatwienie sortowania konsumentom.

Etykieta musi zawierać:

• Informacje o składzie materiałowym (w tym o zawartości materiału pochodzącego z recyklingu).
• Piktogramy i musi być łatwo zrozumiała.
• Kod QR lub inny znormalizowany, otwarty, cyfrowy nośnik danych zawierający informacje o przeznaczeniu każdej oddzielnej części składowej opakowania.
• Informacje na temat kompostowalności opakowania.
• Informacje, że opakowanie jest wielokrotnego użytku (jeśli takie jest).

Ograniczenia w sprzedaży nieprzetworzonej żywności

Dla producentów i sprzedawców żywności kluczowym, szeroko dyskutowanym elementem PPWR jest zakaz stosowania jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych w przypadku nieprzetworzonych warzyw i owoców.

Celem jest wyeliminowanie niepotrzebnych, lekkich opakowań foliowych (często wykonanych z tworzyw sztucznych ) dla produktów, które już posiadają naturalną ochronę lub są sprzedawane luzem. Wymaga to od sieci handlowych i dostawców przejścia na sprzedaż luzem lub stosowanie opakowań wielokrotnego użytku.

Warto pamiętać, że samoprzylepne etykiety umieszczane bezpośrednio na owocach i warzywach (wprowadzane do obrotu) muszą być zgodne z normami kompostowania.

Obowiązki podmiotów gospodarczych

Nowe przepisy precyzują obowiązki na poszczególnych etapach łańcucha dostaw:

Jak przygotować się do zmian – praktyczne kroki

W świetle nadchodzących regulacji, producenci żywności powinni podjąć następujące działania:

• Identyfikacja obszarów zmian: należy zidentyfikować procesy produkcyjne i opakowaniowe, które muszą zostać dostosowane do przepisów Rozporządzenia PPWR.
• Redesign opakowań: podmioty zajmujące się projektowaniem powinny niezwłocznie uwzględnić wytyczne dotyczące minimalizacji rozmiaru i obowiązkowej zawartości materiałów z recyklingu. Obejmuje to również wdrożenie wymagań dla opakowań wielokrotnego użytku.
• Dostosowanie etykietowania: już teraz należy rozpocząć prace nad nowym formatem etykiet, uwzględniającym obowiązkowy kod QR/cyfrowy nośnik danych oraz wszystkie wymagane informacje o składzie i przeznaczeniu poszczególnych części opakowania.
• Rejestracja: po ustanowieniu krajowego rejestru producentów, przedsiębiorcy podlegający obowiązkom w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności będą zobowiązani do dokonania wpisu.
• Ocena zgodności i dokumentacja: Wytwórcy muszą przygotować się do przeprowadzenia i dokumentowania procedury oceny zgodności przed wprowadzeniem opakowania do obrotu.

Praktyczne wskazówki producentów żywności:

Producent żywności, w większości przypadków pełni rolę importera lub dystrybutora opakowań wprowadzanych na rynek. Musi zatem:

• Weryfikować dokumenty: bezwzględnie wymagać od dostawców/wytwórców deklaracji zgodności i dokumentacji technicznej potwierdzającej zgodność opakowania z PPWR (np. zdolność do recyklingu, minimalizację substancji niebezpiecznych).
• Sprawdzać rejestrację: upewnić się, że producent (dostawca) podlegający Rozszerzonej Odpowiedzialności jest zarejestrowany w krajowym rejestrze producentów.

Analiza składu materiałowego - materiał z recyklingu

Jednym z najbardziej mierzalnych i wymagających działań jest dostosowanie się do wymogu minimalnej zawartości materiału pochodzącego z recyklingu w opakowaniach z tworzyw sztucznych. Każda wykonana z tworzywa sztucznego część opakowania musi zawierać minimalną zawartość procentową materiału pochodzącego z recyklingu (PCR – Post-Consumer Recycled).

Zobowiązanie to staje się obowiązkowe do 1 stycznia 2030 r. (lub 3 lata od wejścia w życie aktu wykonawczego). W celu udokumentowania oceny zgodności, konieczne jest przeprowadzenie analiz laboratoryjnych potwierdzających deklarowaną zawartość PCR. Usługi badawcze mogą obejmować:

• Analizę chemiczną i fizyczną surowców i gotowego opakowania, aby zweryfikować faktyczną proporcję materiału pierwotnego i wtórnego.
• Weryfikację jakości recyklatu (zwłaszcza w kontekście kontaktu z żywnością), upewniając się, że spełnione są rygorystyczne normy bezpieczeństwa żywności, a materiał jest wolny od substancji niebezpiecznych.

Uwaga: bio-surowce: warto również monitorować i dokumentować wykorzystanie surowców biopochodnych w opakowaniach z tworzyw sztucznych, gdyż UE dąży do zwiększenia ich wykorzystania.

Znaczenie badań laboratoryjnych

Tylko niezależne i akredytowane badania laboratoryjne, takie jak dostarcza m.in. Eurofins Polska, mogą zapewnić wiarygodne dowody na zgodność z wymogami rozporządzenia, zwłaszcza w kontekście:

• minimalnej zawartości PCR,
• obecności/stężenia substancji potencjalnie niebezpiecznych w składnikach opakowaniowych,
• zgodności etykiet i opakowań z normami kompostowania (dla owoców/warzyw).

Słowa kluczowe: Bezpieczeństwo żywności, PPWR, opakowania, Rozporządzenie UE