Owoce miękkie, takie jak truskawki, maliny, jeżyny czy borówki, są cenione nie tylko za smak, ale również za wartości odżywcze i zdrowotne. Mogą jednak stać się źródłem poważnych zagrożeń zdrowotnych, jeśli zostaną skażone patogenami wirusowymi, przede wszystkim norowirusami (NoV) oraz wirusem zapalenia wątroby typu A (HAV). Obecność tych wirusów w produktach spożywczych jest jedną z najczęstszych przyczyn ognisk chorób przenoszonych drogą pokarmową w krajach rozwiniętych.

Rosnące znaczenie badań bezpieczeństwa owoców miękkich – najważniejsze przyczyny

Na podstawie zebranych w laboratoriach Eurofins Polska sp. z o.o. danych w latach 2022-2024 obserwujemy wzrost zapotrzebowania na analizy w kierunku tych dwóch patogenów.

Powodów tłumaczących te wzrosty może być kilka:

• wzrost liczby incydentów zakażeń wirusowych i bakteryjnych związanych z żywnością -  dane z systemu RASFF oraz raporty EFSA wskazują na wzrost zgłoszeń dotyczących wykrycia norowirusów i HAV w owocach miękkich (np. maliny, truskawki) i warzywach liściastych (np. sałata). Wirusowa kontaminacja może wystąpić już na etapie produkcji pierwotnej, głównie poprzez zanieczyszczenie fekaliami ludzi lub zwierząt, które przenoszą wirusy do gleby, wody i na powierzchnię owoców i warzyw,
• zwiększona świadomość ryzyka i wymogi prawne - norowirusy i HAV wymagają bardzo niskiej liczby cząstek wirusa, aby wywołać zakażenie, co sprawia, że nawet minimalne zanieczyszczenie może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia konsumentów,
• konieczność spełnienia standardów bezpieczeństwa i wymagań rynkowych -  w odpowiedzi na zagrożenia i rosnącą świadomość konsumentów, organy nadzoru oraz klienci coraz częściej wymagają badań wirusologicznych w świeżych owocach i warzywach, co wymusza na producentach zwiększenie zakresu analiz.

Norowirusy (NoV) – charakterystyka i zagrożenia.

Norowirusy to niewielkie, wysoce zakaźne wirusy z rodziny Caliciviridae, które są główną przyczyną wirusowych zakażeń przewodu pokarmowego, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą fekalno-oralną, poprzez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami, wodą, osobami zakażonymi lub żywnością.

Objawy zakażenia norowirusami: nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, gorączka (rzadziej).

Norowirusy cechują się wyjątkową odpornością na czynniki środowiskowe, co utrudnia ich eliminację z powierzchni i produktów spożywczych, w tym owoców miękkich.

Wirus zapalenia wątroby typu A (HAV) – charakterystyka i zagrożenia

Wirus HAV wywołuje wirusowe zapalenie wątroby typu A – chorobę atakującą wątrobę, która może mieć ciężki przebieg, szczególnie u dorosłych. Podobnie jak NoV, przenosi się drogą fekalno-oralną, często poprzez spożycie zanieczyszczonej wody lub żywności.

Objawy zakażenia HAV: gorączka, ogólne osłabienie, bóle mięśni i stawów, nudności i wymioty, ciemny mocz, jasny stolec, żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu).

Co ważne, wirus może przetrwać w owocach nawet po zamrożeniu i odmrożeniu, co jest szczególnie niebezpieczne w przypadku owoców spożywanych na surowo.

Owoce miękkie jako wektor zakażeń

Owoce miękkie są trudne do skutecznego mycia i dezynfekcji, a często spożywane są bez obróbki cieplnej, co zwiększa ryzyko zakażenia. Skażenie może nastąpić na różnych etapach produkcji i dystrybucji:

• kontakt z zanieczyszczoną wodą podczas nawadniania lub mycia,
• niehigieniczna zbiórka i przetwarzanie,
• niewłaściwy transport i przechowywanie,
• kontakt z osobami zakażonymi.

Skażone owoce mogą prowadzić do ognisk chorobowych zarówno lokalnych, jak i międzynarodowych, co jest szczególnie istotne w kontekście eksportu.

Znaczenie badań i monitoringu

Ze względu na poważne konsekwencje zdrowotne konieczne jest regularne monitorowanie obecności NoV i HAV w owocach miękkich. Wiele krajów, w tym państwa Unii Europejskiej, wdraża zalecenia EFSA dotyczące monitoringu wirusów w produktach roślinnych.

Metodyki badań laboratoryjnych

Najczęściej stosowaną i rekomendowaną metodą wykrywania NoV i HAV w owocach miękkich jest metoda RT-qPCR (odwrotna transkrypcja połączona z ilościowym PCR). Metodyka ta została ustandaryzowana przez normy ISO:

• ISO 15216-1:2017 – metoda ilościowa wykrywania NoV i HAV w żywności,
• ISO 15216-2:2019 – metoda jakościowa stosowana w przesiewowych badaniach.

Etapy badania:

• ekstrakcja wirusów z matrycy owocowej,
• izolacja RNA,
• oczyszczanie i odwrotna transkrypcja RNA do cDNA,
• amplifikacja cDNA techniką qPCR,
• analiza wyników na podstawie krzywych kalibracyjnych i kontroli wewnętrznych.

Kontrola jakości próbek jest kluczowa, w tym stosowanie wirusów wskaźnikowych (np. wirusa MS2) oraz kontrola efektywności ekstrakcji RNA.

Podsumowanie

Obecność norowirusów i wirusa zapalenia wątroby typu A w owocach miękkich stanowi realne zagrożenie dla zdrowia konsumentów oraz wyzwanie dla producentów i eksporterów. W dobie globalizacji handlu żywnością regularne badania mikrobiologiczne i virologiczne są niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa żywności i zapobiegania epidemiom.

Bezpieczeństwo żywności zaczyna się od rzetelnej analizy. Zapraszamy do kontaktu z naszymi ekspertami Eurofins Polska sp. z o.o., którzy pomogą dobrać optymalny zakres badań i opracować skuteczny program monitoringu dostosowany do specyfiki Państwa produkcji. 

Kontakt:wyceny-oferta@ftcee.eurofins.com.

Słowa kluczowe: Eurofins, norowirusy, badania żywności, owoce miękkie, NoV