Kraina mlekiem płynąca, czyli wyniki kontroli IJHARS

Na sklepowych półkach dostępny jest szeroki asortyment produktów mlecznych, które cieszą się ogromną popularnością wśród konsumentów. IJHARS przyjrzała się ich jakości.

Etykieta ma znaczenie, czyli na co zwrócić uwagę w oznakowaniu produktów mlecznych:

Nazwa

Produkty mleczne podlegają szczególnej ochronie w zakresie nazewnictwa. Nazwy takie jak mleko, śmietanka, śmietana, ser, maślanka, jogurt, kefir czy masło nie mogą być stosowane do innych produktów niż mleko i jego przetwory (np. „mleczko kokosowe” czy „masło orzechowe”). Jedynym dozwolonym wyjątkiem w języku polskim jest „ser jabłeczny”.

Nazwa powinna określać rodzaj produktu (np. ser twarogowy kozi, ser dojrzewający Gouda, serek waniliowy) oraz uwzględniać informacje o zastosowanych procesach produkcyjnych, które są istotne dla jego scharakteryzowania (np. obróbce termicznej, wędzeniu, mieleniu, spulchnianiu azotem czy dojrzewaniu). Jeśli produkt został wytworzony z surowego mleka (bez dodatkowej obróbki termicznej, fizycznej lub chemicznej), to przy jego nazwie również powinna się znaleźć o tym stosowna informacja. Określenie „świeże” na mleku oznacza z kolei, że jest to mleko surowe lub pasteryzowane, w którym występuje dodatnia reakcja na obecność laktoperoksydazy (czyli enzymu, który traci aktywność pod wpływem wysokiej temperatury).

Zawartość tłuszczu

W przypadku mleka i jego przetworów charakterystyczną cechą pozwalającą na ich rozróżnienie jest zawartość tłuszczu. Jest ona szczególnie istotna (i tym samym podawana w oznakowaniu) w przypadku mleka, śmietanki, śmietany czy serów twarogowych, bo decyduje o ich podstawowej charakterystyce i przeznaczeniu. Wyjątkowo w przypadku serów twarogowych procentową zawartość tłuszczu można zastąpić informacją opisową typu „chudy”, „półtłusty” czy „tłusty”. Określenie „śmietankowy” może być stosowane w przypadku różnych produktów mlecznych, ale tylko tych o wysokiej zawartości tłuszczu (min 50% w suchej masie).

Skład

Wykaz składników obejmuje wszystkie składniki użyte w procesie produkcji uszeregowane w kolejności malejącej (tj. od największego do najmniejszego udziału).

Im krótszy skład, tym lepiej. Pamiętajcie, że niektóre produkty mleczne mogą zawierać dodatki do żywności, np. barwniki w serach dojrzewających czy substancje zagęszczające w śmietanie i śmietance. Ponadto produkty smakowe mogą zawierać szereg składników, wchodzących w skład stosowanych wsadów smakowych (np. barwniki, aromaty czy znaczną ilość cukru).

Brak listy składników nie oznacza, że producent coś ukrywa. Zgodnie z przepisami składu nie trzeba podawać, jeżeli produkty mleczne wyprodukowano z podstawowych składników.

Warunki przechowywania i okres przydatności do spożycia

Zależą od rodzaju produktu, sposobu jego utrwalenia czy pakowania. Przykładowo „mleko UHT” może być przechowywane w temperaturze pokojowej przez wiele miesięcy, podczas gdy „mleko świeże” wymaga niskiej temperatury i ma zdecydowanie krótszy okres przydatności do spożycia.

Pakowanie próżniowe lub w atmosferze ochronnej (czyli z użyciem gazów opakowaniowych, np. dwutlenku węgla i azotu) przedłuża trwałość opakowanego produktu. Zwróć jednak uwagę na okres przydatności po otwarciu opakowania, który w takim przypadku powinien być wskazany w oznakowaniu.

Wyniki kontroli IJHARS

W trosce o konsumentów IJHARS wzięła pod lupę jakość handlową produktów mlecznych oferowanych przez 127 podmiotów (55 producentów i 72 sklepy) prowadzących działalność na terenie całego kraju. Nieprawidłowości ujawniono w ponad jednej trzeciej skontrolowanych podmiotów.

Cechy organoleptyczne kontrolowanych produktów nie budziły większych zastrzeżeń. Zakwestionowano tylko 1 partię (0,8 %) ze względu na niewłaściwy dla sera twarogowego smak i zapach (kwaśny, obcy – drożdżowy, lekko gorzki).

Przeprowadzone analizy laboratoryjne ujawniły nieprawidłowości w 13,4% zbadanych partii, które dotyczyły głównie niezgodnej z deklaracją zawartości tłuszczu. W 2 produktach stwierdzono poważniejsze uchybienia świadczące o ich zafałszowaniu, tj. wykryto obecność niedozwolonego tłuszczu obcego w kefirze oraz niedeklarowanej żelatyny w śmietance.

Obecność charakterystycznej mikroflory potwierdzono we wszystkich zbadanych w tym zakresie produktach.

Weryfikacja oznakowania wykazała nieprawidłowości w 15,1% partii poddanych kontroli. Dotyczyły one podawania informacji niezgodnie z prawdą lub obowiązującymi przepisami. Przykładowo:

• podano nieprawidłową nazwę, w tym nie uwzględniono w niej informacji dotyczących procesów produkcyjnych, istotnych dla scharakteryzowania sera („parzony”, „solankowy”, „dojrzewający”) lub użyto nazwy „kefir” dla wyrobu zawierającego tłuszcz obcy (co zostało wykryte w badaniach laboratoryjnych);
• w składzie nie wymieniono wszystkich składników lub wyszczególniono inne niż faktycznie użyto, a także nie wyróżniono mleka jako alergenu;
• okres przydatności do spożycia poprzedzono niewłaściwym wyrażeniem, podano go w nieprawidłowej kolejności lub w innym miejscu opakowania niż zadeklarowano;
• wartość odżywczą wskazano w formie liniowej, z użyciem nieprawidłowych określeń i jednostek miary, w niewłaściwej kolejności lub bez wszystkich obowiązkowych elementów;
• warunków przechowania nie umieszczono w bezpośrednim sąsiedztwie daty minimalnej trwałości / terminu przydatności do spożycia i dodatkowo przedzielono je innymi informacjami;
• nie wskazano ilościowej zawartości składnika wskazanego w nazwie produktu (kozieradki w „serze z kozieradką”) lub podano ją w nieprawidłowy sposób (w „jogurcie z musem z czeremchy” wskazano tylko zawartość musu - bez ilości czeremchy).

Ponadto w oznakowaniu 1 partii podano dłuższy okres przydatności do spożycia niż zadeklarowano w zakładowym dokumencie jakościowym, a u 1 producenta ujawniono na stanie magazynowym przeterminowane surowce.

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami zastosowano sankcje przewidziane obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego.

Informacje o produktach zafałszowanych znajdziecie na naszej stronie internetowej w zakładce Co robimy – Rejestry.

IJHARS będzie monitorowała jakość handlową produktów mlecznych w celu weryfikacji, czy podmioty wyciągnęły wnioski z ujawnionych niezgodności i zaczęły przykładać większą wagę do zapewnienia właściwych cech jakościowych oferowanych produktów i ich prawidłowego znakowania. Nasze działania mają bowiem nie tylko charakter prewencyjny, ale także walor edukacyjny dla kontrolowanych podmiotów, który pozwoli uniknąć nieprawidłowości w przyszłości. Zidentyfikowanie i wyeliminowanie z obrotu produktów zafałszowanych i o niewłaściwej jakości handlowej przekłada się z kolei na wzrost poziomu ochrony konsumentów i zapewnienie uczciwej konkurencji na rynku.​

​Źródło: IJHARS