Napoje bezalkoholowe pod lupą - co naprawdę pijemy?

Kolorowe opakowanie, chwytliwa nazwa i reklama nie zawsze mówią prawdę o napoju. Warto wiedzieć, czym różni się „napój truskawkowy” od „napoju o smaku truskawkowym”, jakie informacje muszą znaleźć się na etykiecie i na co zwracać uwagę, by świadomie wybierać produkty.

Napoje bezalkoholowe – szeroka i różnorodna grupa produktów

Napoje bezalkoholowe nie są odrębnie zdefiniowane w przepisach prawa. Zwyczajowo zalicza się do nich produkty, które nie zawierają alkoholu lub zawierają go w ilości do 0,5 % obj. Mogą być gazowane lub niegazowane, a ich podstawowym składnikiem jest woda.

Do tej grupy należą zarówno napoje z dodatkiem składników owocowych i warzywnych, jak i produkty, których smak oraz wygląd tworzą głównie dodatki do żywności, takie jak aromaty, barwniki czy substancje słodzące.

Nazwa produktu ma znaczenie

Nazwy napojów powinny być tak skonstruowane, aby umożliwić konsumentowi rozpoznanie rodzaju i właściwości danego produktu. Mogą być to nazwy zwyczajowe, np. oranżada lub opisowe np. napój owocowy gazowany.

Jeśli produkt nosi nazwę „napój truskawkowy”, jego truskawkowy smak powinien pochodzić od zastosowanych składników owocowych, np. soku. Natomiast produkt zawierający jedynie aromat powinien być oznaczony jako „napój o smaku truskawkowym”.

W przypadku napojów bezalkoholowych nie można używać nazw prawnych zdefiniowanych dla napojów alkoholowych, np. gin, rum, wódka, whisky, szampan. Niedozwolone są także nazwy fantazyjne czy celowo zniekształcone, np. „Ginzero”, „VirGin”, „W#!$ky”, „SzamPan”.

Co musi znaleźć się na etykiecie?

Na etykiecie obowiązkowo muszą znaleźć się m.in.:

• nazwa produktu wraz z określeniem jego charakteru, np. „napój bezalkoholowych gazowany o smaku pomarańczowym”,
• wykaz składników w kolejności malejącej,
• ilość netto, np. 500 ml,
• data minimalnej trwałości,
• warunki przechowywania,
• wartość odżywcza,
• dane podmiotu odpowiedzialnego,
• kraj pochodzenia – jeśli jego brak mógłby wprowadzać konsumenta w błąd.

Skład – co można wyczytać z listy składników?

W składzie napojów bezalkoholowych, oprócz wody, najczęściej znajdują się składniki owocowe, cukier oraz dozwolone dodatki do żywności, takie jak substancje słodzące, aromaty, barwniki, substancje konserwujące czy regulatory kwasowości.

Jeżeli składnik pojawia się w nazwie napoju, producent ma obowiązek podać jego ilość, np. w oznakowaniu „napoju jabłkowo-truskawkowym” powinny znaleźć się informacje o procentowej zawartości soku jabłkowego i truskawkowego. Dzięki temu konsument może sprawdzić, jaka jest rzeczywista zawartość składników owocowych w napoju.

Dodatkowe ostrzeżenia i obowiązkowe informacje

Niektóre składniki wymagają dodatkowego oznakowania na opakowaniu.

Dotyczy to m.in.:

• substancji słodzących – obok nazwy produktu musi znaleźć się informacja „zawiera substancje słodzące” albo „zawiera cukier i substancje słodzące”,
• wybranych barwników – np. tartrazyny czy czerwieni allura, które wymagają ostrzeżenia np. „tartrazyna może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci”,
• kofeiny w ilości powyżej 150 mg/l – konieczne jest ostrzeżenie: „Wysoka zawartość kofeiny; nie zaleca się stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i kobiet karmiących piersią”,
• kofeiny w ilości powyżej 150 mg/l lub tauryny – konieczna jest informacja „Napój energetyzujący” lub „Napój energetyczny”,
• aspartamu – etykieta musi zawierać informację o obecności źródła fenyloalaniny tj. „zawiera aspartam (źródło fenyloalaniny)” lub „zawiera źródło fenyloalaniny”.

Świadomy wybór zaczyna się od etykiety

Kupując napój, warto zwracać uwagę na szatę graficzną opakowania. Grafiki owoców, hasła reklamowe czy wyróżnione składniki mogą sugerować wysoką zawartość danego składnika, najczęściej owocowego. Dlatego atrakcyjną grafikę napoju warto zweryfikować sprawdzając wykaz składników.

Wyniki ostatniej kontroli

Podczas ostatniej kontroli w zakresie jakości handlowej napojów bezalkoholowych IJHARS sprawdziła 99 podmiotów. Nieprawidłowości stwierdzono w 45 podmiotach (45,5 %).
W zakresie parametrów fizykochemicznych zakwestionowano 7,4 % partii, a znakowania 35,2 % partii.

Nieprawidłowości w zakresie parametrów fizykochemicznych dotyczyły m.in:

• obecności alkoholu do 0,28 % w napojach bezalkoholowych oznakowanych jako 0,0 % vol.,
• obecności niezadeklarowanych na opakowaniu substancji (np. substancji słodzących),
• zawyżonej zawartości cukrów ogółem w stosunku do informacji podanej w wartości odżywczej.

W zakresie znakowania kwestionowano m.in.:

• użycie nazw zawierających nazwy prawne napojów alkoholowych, w tym posiadających chronione oznaczenie geograficzne lub określeń imitujących lub nawiązujących do tych nazw, np. „Gin”, „Rum”, „Tequila”, „SZAM PAN”„…W#!$ky…”, „London gin”, „… VODKA...”, „Cydr”,
• brak nazw opisowych, np. napój gazowany, niegazowany lub niewłaściwe nazwy opisowe np. „Bezalkoholowy napój o smaku Spritz”,
• użycie nazw wprowadzających w błąd np. „napój imbirowy”, gdy w składzie nie wymieniono imbiru, „napój z dodatkiem ziół”, gdy produkt zawierał „ekstrakt ziół - naturalny aromat”,
• podanie w nazwie produktu nazwy zwyczajowej „Lemoniada” dla napoju, w składzie którego dominował sok jabłkowy,
• podanie na opakowaniu określenia „20 % SOKU” przy grafice przedstawiającej owoc truskawki, podczas gdy napój zawierał 20 % soku jabłkowy z zagęszczonego soku jabłkowego oraz naturalny aromat truskawkowy,
• umieszczenie na opakowaniu odniesień do polskich nazw geograficznych (tj. „podlaskie”, „Białowieża”, „Puszcza natura”), podczas gdy na opakowaniu podano kraj pochodzenia Litwa,
• umieszczenie na opakowaniu wizerunku owocu, gdy produkt nie zawierał tego owocu ani innych naturalnych składników z niego pochodzących.

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami zastosowano sankcje przewidziane obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego.

 Źródło: IJHARS