Soki i lemoniady - sprawdź, co naprawdę pijesz

Czy „sok świeżo wyciskany” zawsze jest sokiem, a każdy napój oferowany jako lemoniada rzeczywiście nią jest? Wyniki kontroli pokazują, że konsumenci nie zawsze otrzymują prawidłowe informacje o składzie i charakterze tych produktów. Sprawdź, czym zgodnie z przepisami jest sok, kiedy można używać określeń „świeży” i „świeżo wyciskany”, co wyróżnia lemoniadę oraz jakie informacje powinny być dostępne przed zakupem.

Czym zgodnie z przepisami jest sok?

Soki owocowe to wyroby otrzymane z jadalnych części zdrowych, dojrzałych, świeżych, schłodzonych lub zamrożonych owoców, jednego lub większej liczby gatunków. Dozwolone jest też mieszanie soku owocowego z przecierem owocowym.

Więcej informacji o sokach i nektarach znajdziesz we wcześniejszych materiałach IJHARS.

W lokalach gastronomicznych często oferowane są soki „świeże” lub „świeżo wyciskane”. Określenia te mogą być stosowane tylko w przypadku soków świeżo wyciśniętych lub bezpośrednio tłoczonych, niepoddanych żadnym procesom utrwalania żywności, np. zamrożeniu czy pasteryzacji. Informacja nie może sugerować świeżości, jeżeli napój przygotowano wcześniej, z koncentratu albo z użyciem utrwalonego półproduktu.

A co to takiego lemoniada?

Lemoniada to nazwa zwyczajowa orzeźwiającego napoju o kwaśnym smaku, tradycyjnie sporządzanego z wody, cukru i soku z cytryny. Jeśli do tak przygotowanego napoju o wyraźnie wyczuwalnym smaku cytrynowym dodawane są składniki wpływające na jego smak, np. inne soki, syropy, owoce, mięta czy imbir, to w nazwie opisowej należy to wyraźnie zaznaczyć, np. „Lemoniada z dodatkiem mięty”, „Lemoniada z dodatkiem arbuza”, „Lemoniada z dodatkiem syropu o smaku truskawkowym”.

Inne napoje, których bazowy smak nie pochodzi od soku cytrynowego, a np. soków z innych owoców lub syropów, nie powinny być nazywane lemoniadami.

Masz prawo wiedzieć, co pijesz

Kupując sok lub lemoniadę przygotowywaną na życzenie, konsument powinien otrzymać przed zakupem jasne i rzetelne informacje o produkcie, czyli nazwę, wykaz składników i dane podmiotu przygotowującego produkt. Informacje powinny być dostępne w menu, karcie produktu, na wywieszce albo w innym widocznym miejscu, bez konieczności proszenia obsługi o ich udostępnienie. Kod QR może być dodatkowym źródłem informacji, ale nie powinien być jedynym sposobem ich udostępnienia.

Obowiązkowe informacje

Dla napojów przygotowywanych na życzenie klienta w lokalu gastronomicznym należy podać:

• Nazwę produktu – powinna wskazywać jego rzeczywisty rodzaj i charakter, np. „sok świeżo wyciskany” nie jest nazwą wystarczającą; powinna być podana nazwa owocu lub owoców, z których został przygotowany. Jeśli do lemoniady dodano przykładowo miętę, powinno to być zaznaczone w nazwie.
• Wykaz składników – składniki podaje się w kolejności malejącej według ich masy w chwili użycia, z uwzględnieniem składników złożonych, np. syropu. Trzeba więc podać składniki, z których wyprodukowano syrop.
• Dane identyfikujące producenta – nazwę firmy albo imię i nazwisko podmiotu, który przygotował produkt.

Na co zwrócić uwagę przed zakupem?

• czy nazwa soku wskazuje owoc lub owoce, z których został przygotowany,
• czy sok oferowany jako „świeży” lub „świeżo wyciskany” został przygotowany bezpośrednio z owoców,
• czy produkt nazwany sokiem nie zawiera dodatku wody, syropu lub innych składników, które zmieniają jego charakter - wtedy nie powinien być tak nazywany,
• czy lemoniada została przygotowana na bazie soku z cytryny, a jej nazwa informuje o ewentualnych dodatkach wpływających na smak, np. mięcie, innym owocu lub syropie,
• czy przed zakupem udostępniono pełny wykaz składników oraz dane podmiotu, który przygotował produkt.

Wyniki ostatniej kontroli

Podczas ostatniej kontroli IJHARS sprawdziła 47 podmiotów oferujących soki i lemoniady. Nieprawidłowości stwierdzono w 21 podmiotach (44,7 %). W zakresie parametrów fizykochemicznych zakwestionowano 5,1 % partii, a w zakresie znakowania 46,4 % partii.

Nieprawidłowości w zakresie parametrów fizykochemicznych dotyczyły zawyżonej zawartości cukru w stosunku do deklarowanej dobrowolnie informacji o wartości odżywczej, a także obecności barwnika (czerwień allura) w lemoniadzie oferowanej jako lemoniada domowa.

W zakresie znakowania kwestionowano m.in.:

• brak wykazu składników, w tym komponentów składników złożonych,
• podanie nazwy „sok świeżo wyciskany” bez wskazania, z jakich owoców go przygotowano,
• podanie nazwy „sok”, podczas gdy produkt nie był sokiem, gdyż do jego wytworzenia użyto m.in. brzoskwiń w syropie, pulp owocowych czy syropów,
• użycie w nazwie określenia „Premium” sugerującego, że produkt posiada wyższą jakość, podczas gdy nie miał cech odróżniających go od standardowych produktów tej samej kategorii,
• użycie nazwy zwyczajowej „lemoniada” dla produktu przygotowanego m.in. z wody oraz syropu smakowego,
• niepodanie składników w kolejności malejącej według ich masy w momencie użycia,
• podanie nieprawidłowej nazwy składnika np. „syrop mango” zamiast „syrop o smaku mango”,
• brak nazwy albo imienia i nazwiska producenta.

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami zastosowano sankcje przewidziane obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego.

Źródło: IJHARS