Badanie z Włoch ujawnia ryzyko oszustw i zagrożeń bezpieczeństwa żywności, dotyczące nielegalnie importowanej żywności z krajów trzecich

Włoskie śledztwo i badanie naukowe, dotyczące sprzedawców detalicznych oferujących żywność z krajów trzecich, ujawniło zorganizowaną nielegalną sprzedaż produktów spożywczych importowanych z Chin. Część z nich była fałszywie sprzedawana jako przekąski roślinne, mimo że zawierała składniki pochodzenia zwierzęcego. Badania wykazały również obecność niezadeklarowanych alergenów, wirusa afrykańskiego pomoru świń (ASF) oraz gatunków niedozwolonych. Wyniki te skłoniły władze krajowe do uruchomienia skoordynowanej ogólnokrajowej akcji kontrolnej.

Szczegóły śledztwa opisano w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Italian Journal of Food Safety” (czerwiec 2026 r.), w którym badacze z lokalnego urzędu ds. zdrowia w Neapolu oraz Uniwersytetu Neapolitańskiego przeanalizowali w jaki sposób zakazane produkty spożywcze mogą omijać unijne kontrole produktów importowanych z krajów trzecich.

Prawodawstwo UE dokładnie określa kraje trzecie, terytoria, regiony i zakłady uprawnione do eksportu określonych zwierząt oraz żywności pochodzenia zwierzęcego do Unii Europejskiej. Produkty importowane podlegają kontrolom opartym na analizie ryzyka w punktach kontroli granicznej. Badacze wyjaśnili jednak, że niedozwolone produkty mogą unikać tych kontroli poprzez ich ukrywanie, fałszywe etykietowanie oraz wprowadzanie przez punkty o słabszym nadzorze regulacyjnym.

Kontrole ujawniają zafałszowane produkty pochodzenia zwierzęcego

Śledztwo wynikało z Wieloletniego Regionalnego Planu Kontroli na lata 2023–2027 dla włoskiego regionu Kampania oraz z obaw zgłoszonych podczas monitoringu identyfikacji gatunkowej w produktach mięsnych pochodzących z krajów spoza UE.

Śledczy przeprowadzili 17 wizytacji u sprzedawców detalicznych żywności etnicznej – głównie w sklepach pakistańskich, ukraińskich, filipińskich i chińskich – w Neapolu we Włoszech. W pięciu chińskich sklepach spożywczych wykryto sprzedaż niezgodnych z przepisami produktów pochodzenia zwierzęcego, które prezentowano jako słone przekąski ze słodzikami, przekąski pszenne oraz przekąski sojowe.

Inspektorzy użyli aplikacji tłumaczeniowych opartych na sztucznej inteligencji (AI), aby porównać chińskojęzyczne opakowania z włoskimi etykietami. Według badaczy włoskie etykiety powielały standaryzowany schemat – wielokrotnie wymieniały podobne składniki roślinne, pomijając lub przeinaczając informacje o rzeczywistym składzie produktów.

Brakowało również obowiązkowych informacji, w tym identyfikacji podmiotu działającego na rynku spożywczym odpowiedzialnego za informację o żywności, deklaracji dotyczących alergenów oraz daty minimalnej trwałości lub terminu przydatności do spożycia. Z kolei dane liczbowe, takie jak masa netto, daty produkcji, numery partii czy deklaracje wartości odżywczej na ogół zgadzały się z oryginalnym opakowaniem.

Śledczy zweryfikowali również chińskie zakłady produkcyjne wskazane na oryginalnych etykietach w unijnej bazie danych TRACES. Żaden z zakładów nie znajdował się w chińskich prowincjach uprawnionych w owym czasie do eksportu tego typu produktów mięsnych do UE, a żaden z zidentyfikowanych podmiotów nie widniał na odpowiednich listach zatwierdzonych eksporterów.

Ostatecznie władze zajęły znaczne ilości żywności, w tym świeże i przetworzone mięso drobiowe, wieprzowe i wołowe, towary z owoców morza, napoje zawierające serwatkę, produkty, których nie można było zidentyfikować z powodu niewystarczającego oznakowania lub cech fizycznych, a także część żywności pochodzenia niezwierzęcego.

Wyniki analizy laboratoryjnej 46 próbek nielegalnej żywności

Włoskie służby poddały analizie laboratoryjnej 46 próbek nielegalnej żywności sprowadzonej z Chin, ujawniając szereg poważnych zafałszowań i zagrożeń:

• W badanych próbkach mięsa wykryto objętą zakazem importu wieprzowinę i wołowinę. W przetworach rybnych stwierdzono obecność niezadeklarowanych gatunków ryb i mięczaków, stanowiących ukryte ryzyko alergenne.
• W 12 z 29 próbek wieprzowiny metodą RT-PCR wykryto DNA wirusa afrykańskiego pomoru świń (badanie potwierdziło obecność materiału genetycznego, nie określając zakaźności wirusa).
• Wykryto brak dokumentacji identyfikowalności, żywność zepsutą i skażoną pasożytami. Łącznie skonfiskowano około 4 ton nielegalnych produktów z Chin, a wobec 5 operatorów wszczęto postępowania sądowe z zarzutami oszustwa handlowego i przestępstw celnych.

Reakcja organów nadzoru

Już na wczesnym etapie badania poinformowano o nielegalnym imporcie lokalne władze, którze przekazały informację do unijnego systemu iRASFF. Następnie włoskie Ministerstwo Zdrowia nakazało przeprowadzenie ogólnokrajowej akcji kontrolnej w I kwartale 2024 r. (minimum 30 kontroli na region), ukierunkowanej na sklepy etniczne i weryfikację wieprzowiny pod kątem obecności wirusa ASF.

Śledztwo wykazało, że sklepy detaliczne stanowiły jedynie końcowy punkt zorganizowanego łańcucha dystrybucji. W zbiorczych kartonach odnaleziono rolki fałszywych włoskich etykiet dostarczanych razem z towarem, co wskazuje na ich naklejanie bezpośrednio przed sprzedażą. Badacze wskazują, że skuteczna ochrona rynku wymaga wyjścia poza kontrole sklepów oraz wdrożenia narzędzi cyfrowych, w tym sztucznej inteligencji, analityki danych i ścisłej współpracy międzynarodowej.

Źródło:

Spadafora RS, Nisci B, Ambrosio RL, Guarnieri S. Global trade: is the European Union ready to manage the potential risks of ethnic food? Ital J Food Saf doi:10.4081/ijfs.2026.13800

https://www.researchgate.net/publication/407537559_Global_trade_is_the_European_Union_ready_to_manage_the_potential_risks_of_ethnic_food

Dołącz do FoodFakty Horizon Scanning i otrzymaj dostęp do profesjonalnych narzędzi służących do analiz i monitoringu zgłoszeń RASFF, zafałszowań żywności, a także zmian w przepisach prawa żywnościowego i opakowaniowego. Zapraszamy do zapoznania się z naszą przełomową usługą FoodFakty Horizon Scanning.