Mimo że glifosat i glufosynat to dwa powszechnie kojarzone herbicydy stosowane w zwalczaniu zachwaszczenia upraw, ich status rejestracyjny w Unii Europejskiej diametralnie się różni. Z punktu widzenia producentów, importerów oraz laboratoriów kontroli jakości oba związki pozostają jednak priorytetowymi analitami podlegającymi ścisłej weryfikacji w handlu rolno-spożywczym — zwłaszcza przy obrocie międzynarodowym. 

Glifosat i AMPA – uwarunkowania prawne oraz specyfika metabolizmu 

Glifosat to nieselektywna substancja aktywna o działaniu systemicznym, blokująca kluczowy szlak syntezy aminokwasów u roślin. W strukturach roślinnych oraz w glebie związek ten ulega degradacji, w wyniku której powstaje m.in. kwas aminometylofosfonowy (AMPA). 

Ocena profilu zanieczyszczeń wymaga jednoczesnego oznaczania glifosatu wraz z jego głównym metabolitem (AMPA), co dostarcza kompletnych danych o procesach transformacji substancji. Przy weryfikacji zgodności partii kluczowe jest jednak ścisłe stosowanie definicji pozostałości przyjętej przez prawodawstwo UE oraz wytyczne EFSA dla określonej matrycy. 

Status prawny: Na terenie Unii Europejskiej zatwierdzenie glifosatu obowiązuje do 15 grudnia 2033 r. Warunki stosowania preparatów handlowych ustalają poszczególne państwa członkowskie (w Polsce: MRiRW). Bezwzględnie zakazane w UE pozostaje natomiast używanie glifosatu jako środka desykującego tuż przed zbiorem w celu przyspieszenia dojrzewania czy ułatwienia omłotu zbóż i rzepaku. 

Glufosynat: pełna definicja analityczna a wymogi MRL 

W przeciwieństwie do glifosatu, glufosynat destabilizuje gospodarkę azotową rośliny poprzez hamowanie syntetazy glutaminowej, co wywołuje toksyczne nagromadzenie jonów amonowych. 

Największe wyzwanie w nadzorze nad glufosynatem nie dotyczy jednak samej fitotoksyczności, lecz prawidłowego raportowania wyników w świetle unijnej definicji pozostałości. Zgodnie z obowiązującym prawem suma pozostałości podlegająca limitowaniu (MRL / NDP) obejmuje: 

• izomery glufosynatu, 
• sole glufosynatu, 
• metabolit MPP (kwas 3-[hydroksy(metylo)fosfinylo]propionowy), 
• metabolit NAG (N-acetylo-glufosynat), 
• całość wyrażana w przeliczeniu na glufosynat. 

Ograniczenie analizy wyłącznie do substancji macierzystej jest błędem metodycznym, który uniemożliwia rzetelną ocenę zgodności towaru. Chociaż zatwierdzenie glufosynatu w UE wygasło 31 lipca 2018 r., związek ten jest nadal legalnie aplikowany w wielu krajach trzecich. W efekcie partie surowców importowanych mogą legalnie trafiać na rynek UE pod warunkiem dochowania ustalonych poziomów MRL. 

Zmiany legislacyjne: ograniczenia w Polsce i środki ochronne we Francji 

Przedsiębiorcy operujący na rynku świeżych warzyw i owoców muszą uwzględnić najnowsze zaostrzenia przepisów krajowych: 

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w Polsce (Dz.U. z 2026 r. poz. 603) 
Aktem prawnym z 30 kwietnia 2026 r. (obowiązującym od 7 czerwca 2026 r. jako środek tymczasowy na okres 12 miesięcy) wprowadzono w Polsce rygorystyczny limit 0,03 mg/kg dla sumy glufosynatu (łącznie z solami, MPP i NAG) w odniesieniu do: 

• papai,
• pomidorów,
• oberżyny (bakłażana),
• fasoli w strąkach,
• grochu w strąkach,
• ziemniaków. 

Aby skutecznie kontrolować tę normę, metoda badawcza musi charakteryzować się granicą oznaczalności (LOQ) na poziomie co najmniej 0,01 mg/kg, co zapewnia odpowiedni margines analityczny. 

2. Francuski środek ochronny (Arrêté du 5 janvier 2026) 

Rząd francuski wprowadził mechanizm zawieszający wprowadzanie i obrót wybranymi produktami spoza UE zawierającymi wykrywalne pozostałości substancji niedozwolonych we wspólnocie. W przypadku glufosynatu francuskie restrykcje dotyczą wyłącznie ziemniaków (zarówno świeżych, jak i przetworzonych), wykluczając tę kategorię z dystrybucji na rynku francuskim przy obecności oznaczalnych poziomów herbicydu. 

Bariery metodyczne: dlaczego standardowy QuEChERS nie wystarcza? 

Glifosat, glufosynat, AMPA, MPP oraz NAG to związki o silnym charakterze polarnym. Ta specyfika fizykochemiczna wyklucza ich efektywne oznaczanie rutynowymi procedurami wielopozostałościowymi (multiresidue), takimi jak klasyczna metoda QuEChERS. 

Prawidłowe oznaczenie wymaga: 

• wdrożenia dedykowanych metod ekstrakcji dla związków wysoce polarnych (metody jednometodyczne / single residue methods), 
• zastosowania zaawansowanej wysokosprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS), 
• optymalizacji parametrów separacji i jonizacji w celu eliminacji wpływu matrycy oraz uzyskania niskich granic wykrywalności i oznaczalności. 

Rola akredytowanego laboratorium w łańcuchu dostaw 

Niezależna weryfikacja laboratoryjna oparta na pełnej definicji analitycznej to podstawowy mechanizm zarządzania ryzykiem handlowym. Umożliwia ona eksporterom, importerom i przetwórcom: 

• uniknięcie odrzucenia partii towaru przez inspekcje graniczne i odbiorców sieciowych,
• zapewnienie pełnej zgodności z bieżącymi wymogami sanitarnymi w Polsce oraz na rynkach eksportowych,
• wiarygodne potwierdzenie bezpieczeństwa żywności trafiającej do konsumenta końcowego. 
   

Słowa kluczowe: