Od czasów prehistorycznych człowiek udomowił wiele gatunków zwierząt, zarówno towarzyszących, jak i mających istotne znaczenie gospodarcze. Spośród zwierzęcych towarzyszy człowieka najbardziej popularne są psy i koty, ale bardzo liczną grupę stanowią również ptaki ozdobne, małe ssaki, w tym gryzonie, ryby ozdobne oraz najczęściej hodowane w terrariach płazy, gady, czy bezkręgowce. Z rocznego raportu Europejskiej Federacji Producentów Karmy dla Zwierząt Domowych (FEDIAF) opublikowanego w 2024 roku wynika, że w 2022 w Europie żyło około 129 mln kotów oraz 106 mln psów, w tym w Polsce odpowiednio: 7 mln 250 tys. i 8 mln 109 tys. Organizacja FEDIAF jest zaangażowana w promowanie odpowiedzialnego posiadania zwierząt domowych, ich dobrostanu, ważnej roli społecznej oraz poszanowania zrównoważonego rozwoju.

Nowa rola psów i kotów w życiu człowieka

Zanim psy i koty stały się przede wszystkim towarzyszami człowieka, kojarzyły się głównie z funkcją użytkową, miały pilnować domu czy tępić gryzonie. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej: zwierzęta domowe stały się pełnoprawnymi członkami rodzin, którym poświęca się uwagę, czas i całkiem spore budżety, przede wszystkim w związku z dbaniem o ich zdrowie i odpowiednie odżywianie.

Świadome wybory opiekunów zwierząt domowych

Nic więc dziwnego, że rynek karm dla zwierząt domowych przechodzi prawdziwą rewolucję, bo coraz częściej świadomi właściciele wybierają produkty jakościowe, zbilansowane i dopasowane do indywidualnych potrzeb pupili. Również tempo życia wpływa na skłonność do sięgania po gotowe produkty, zamiast własnoręcznego przygotowywanie pożywienia dla zwierząt.  Dlatego też rynek karm dla zwierząt towarzyszących rozwija się w imponującym tempie, a prognozy wskazują, że to jedna z najszybciej rosnących gałęzi branży artykułów codziennego użytku.

Konsumenci traktują dziś karmę nie jako prosty produkt masowy, ale jako inwestycję w zdrowie i dobre samopoczucie swoich pupili. To właśnie dlatego największy wzrost notuje segment premium i superpremium, gdzie liczy się jakość składników, przejrzystość receptury i dopasowanie do konkretnych potrzeb. Na popularności zyskują karmy wysokobiałkowe czy inspirowane dietami „human grade”. Równolegle rośnie popyt na rozwiązania specjalistyczne: karmy weterynaryjne, produkty wspierające odporność czy dostosowane do wieku i trybu życia zwierzęcia.

Definicja karmy dla zwierząt domowych

Karma dla zwierząt domowych jest paszą wykorzystywaną w żywieniu zwierząt domowych, które zgodnie z definicją podaną w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz, zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady i uchylające dyrektywę Rady 79/373/EWG, dyrektywę Komisji 80/511/EWG, dyrektywy Rady 82/471/EWG, 83/228/EWG, 93/74/EWG, 93/113/WE i 96/25/WE oraz decyzję Komisji 2004/217/WE, ze zm. oznaczają zwierzęta, które nie są wykorzystywane do produkcji żywności, karmione i utrzymywane przez człowieka, ale zwyczajowo niespożywane we Wspólnocie. W jednym z przewodników FEDIAF doprecyzowano tę definicję biorąc pod uwagę zwyczaje kulturowe i wskazano gatunki, które uważane są za zwierzęta domowe. Do karm zaliczane są również gryzaki dla psów wykonane z produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego lub produktów pochodnych.

Wytyczne FEDIAF wsparciem dla producentów karm

Wytwarzanie i dystrybucja karm dla zwierząt domowych regulowane są wieloma aktami prawnymi dotyczącymi jakości i bezpieczeństwa pasz i prowadzone pod nadzorem inspekcji weterynaryjnej. Europejska Federacja Producentów Karmy dla Zwierząt Domowych opracowała szereg wytycznych i przewodników branżowych zgodnych z obowiązującym ustawodawstwem. Dostępne są one w angielskiej wersji językowej na stronie internetowej FEDIAF oraz w języku polskim na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii oraz Polskiego Stowarzyszenia Producentów Karmy dla Zwierząt Domowych POLKARMA będącego członkiem FEDIAF. Do dokumentów tych należą m.in.:

• Kodeks FEDIAF dobrej praktyki do produkcji bezpiecznej karmy dla zwierząt domowych – jest wsparciem dla producentów przy opracowywaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem karm, a także spełnieniu wymagań prawnych związanych z bezpieczeństwem i higieną procesu produkcyjnego;
• Kodeks dobrej praktyki znakowania karmy dla zwierząt domowych – jest to przewodnik dotyczący znakowania, wyjaśnia obowiązujące przepisy prawne, zawiera praktyczne przykłady. Wskazuje m.in. warunki obowiązkowego etykietowania składników analitycznych, które powiązane jest z rodzajem paszy i/lub gatunkiem zwierzęcia, dla którego jest ona przeznaczona i dopuszczalne tolerancje w odniesieniu do różnic pomiędzy zawartościami składników deklarowanymi na etykiecie, a wynikami analiz laboratoryjnych uzyskanymi w ramach kontroli urzędowych;
• Wytyczne żywieniowe dotyczące pełnoporcjowych i uzupełniających karma dla kotów i psów – zawierają przegląd danych naukowych oraz wskazują poziomy składników odżywczych, takich jak: białko, aminokwasy, tłuszcz, kwasy tłuszczowe, składniki mineralne, witaminy, tauryna, cholina, kluczowych dla zaspokojenia potrzeb żywieniowych, w zależności od gatunku i wieku zwierzęcia oraz dla niektórych z nich najwyższe prawnie dopuszczalne zawartości lub limity żywieniowe, czyli najwyższe zawartości składników odżywczych, które nie powinny powodować efektów ubocznych. Zalecane zawartości przedstawione są w odpowiednich jednostkach na 100 g suchej masy oraz na 1000 kcal lub MJ energii metabolicznej;
• Stanowisko Doradczej Rady Naukowej FEDIAF Węglowodany – określa rolę węglowodanów w karmach i korzyści płynące z ich spożycia przez zwierzęta;
• Wytyczne żywieniowe dla królików domowych – zawierają zalecenia dotyczące wartości odżywczych karm przeznaczonych dla zwierząt w różnym wieku.

Badania pasz wykonywane w Laboratorium J.S. Hamilton Poland Sp. z o.o.

W Laboratorium J.S. Hamilton Poland Sp. z o.o. wykonywane są badania zawartości składników analitycznych deklarowanych na etykietach karm dla zwierząt domowych w ramach informacji obowiązkowej, czyli: wilgotność, białko, tłuszcz, popiół, włókno surowe, popiół nierozpuszczalny w kwasie solnym oraz składniki mineralne (wapń, sód, fosfor) wymagane na opakowaniach mineralnych mieszanek paszowych uzupełniających, a także dodatków paszowych, np. witamin, składników mineralnych. Oznaczane są również inne składniki odżywcze karm, takie jak aminokwasy czy kwasy tłuszczowe. Do przeprowadzenia analiz wyżej wymienionych parametrów wykorzystywane są różnorodne techniki analityczne, m.in.: wagowe, miareczkowe, spektrometryczne, chromatograficzne. Laboratorium wykonuje także stwierdzenie zgodności uzyskanych wyników badań z dostępnymi wymaganiami w odniesieniu do obowiązujących aktów prawnych oraz dokumentów FEDIAF.

Słowa kluczowe: