Najważniejsze zmiany w ustawie o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych

W dniu 02 kwietnia 2026 r. Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz niektórych innych ustaw (numer z wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów – UC72). Z dużym prawdopodobieństwem można spodziewać się bliskiej finalizacji prac nad przepisami koniecznymi dla implementacji prawa wspólnotowego oraz istotnymi z punktu widzenia zwiększenia efektywności kontroli urzędowych.

Największa na przestrzeni ostatnich lat nowelizacja ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych [1] obok czysto technicznego przeniesienia do niej istniejących już regulacji zawiera również szereg rozwiązań nowych, dostosowujących sposób funkcjonowania Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) do zmieniającej się rzeczywistości rynkowej, w szczególności coraz powszechniejszego obrotu żywnością za pośrednictwem Internetu.

Wdrożenie przepisów prawa wspólnotowego

Projekt ustawy wdraża do krajowego porządku prawnego przepisy rozporządzeń Komisji (UE) 2023/2429 [2] oraz 2023/2430 [3]. Przepisy ww. aktów prawnych rozszerzyły regulacje w zakresie jakości handlowej produktów sektora owoców i warzyw oraz objęły wymagania jakości handlowej bananów oraz niektórych suszonych owoców. Ponadto w celu lepszego usystematyzowania przepisów regulujących jakość handlową, transpozycja ww. przepisów została dokonana w ustawie o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, a nie jak miało to miejsce w przypadku dotychczasowych regulacji owoców i warzyw – w ustawie o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu [4].

Przepisy rozporządzenia Komisji (UE) 2023/2464 [5] dały państwom członkowskim możliwość zwalniania podmiotów ze znakowania jaj w miejscu produkcji - pod warunkiem, że znakowanie jaj odbywa się w pierwszym zakładzie pakowania. Projekt ustawy wdraża i reguluje tryb powyższego zwolnienia na rynku krajowym.

Doprecyzowanie definicji artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego

Obowiązująca obecnie definicja artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego (art. 3 pkt 10) nie obejmuje swym zakresem produktów, w oznakowaniu których nie zawarto żadnych informacji. Wobec producentów, którzy wprowadzają do obrotu produkty bez żadnych informacji niemożliwe jest zastosowanie surowszej sankcji, jak ma to miejsce w przypadku np. nieprawdziwych informacji. Nowelizacja uzupełni definicję w powyższym zakresie. Nowa definicja przewiduje ponadto, że artykułem rolno-spożywczym zafałszowanym każdorazowo będzie produkt, którego nazwa lub skład będą niezgodne z przepisami, a także produkt, w którym podano niezgodne z prawdą informacje odnośnie do pochodzenia, terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości.

W przypadku innych zmian mających na celu ukrycie rzeczywistego składu lub innych właściwości, dla uznania za artykuł rolno-spożywczy zafałszowany niezbędne będzie wykazanie, że niezgodności te w istotny sposób naruszają interesy konsumentów finalnych.

Większe możliwości kontrolne na granicy

W obecnym stanie prawnym granicznym kontrolom IJHARS podlegają wyłącznie produkty przywożone z krajów trzecich wymienione w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi [6], przywożone w ilościach nie mniejszych niż wskazane w tym rozporządzeniu.

Zmiana przepisów umożliwi organom IJHARS reagowania na sytuacje, w których następuje próba przywiezienia na terytorium Polski produktów deklarowanych niezgodnie z prawdą jako niebędące żywnością albo produktów, które z racji przywozu w ilościach mniejszych niż określone w rozporządzeniu nie podlegają obecnie kontrolom IJHARS, a co do których istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że celem ich przywozu jest wprowadzenie do obrotu.

Ograniczenie stosowania znaku Poznaj Dobra Żywność

Nowelizacja znosi obowiązujący automatyzm w możliwości używania znaku jakości Poznaj Dobrą Żywność (PDŻ) na produktach wytwarzanych w ramach unijnych systemów jakości żywności (oznakowanych jako Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne, Gwarantowana Tradycyjna Specjalność lub objętych systemem rolnictwa ekologicznego) oraz systemów jakości żywności uznanych za krajowe.

W nowym stanie prawnym znakiem PDŻ będą mogły być oznakowane jedynie produkty charakteryzujące się specyficznymi cechami jakości handlowej lub wymaganiami jakości handlowej, w szczególności w zakresie sposobu produkcji, składu lub właściwości organoleptycznych, dla których znak ten zostanie przyznany decyzją ministra właściwego do spraw rynków rolnych.

Projektowane przepisy przewidują okres przejściowy dla producentów produktów wytwarzanych w ramach unijnych systemów jakości żywności oraz systemów jakości żywności uznanych za krajowe. W przypadku braku decyzji o przyznaniu znaku jakości, produkty te mogą być oznakowane znakiem jakości PDŻ i będą mogły pozostawać w obrocie przez dwa lata od dnia wejścia w życie ustawy.

Nowe zadania

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom zarówno producentów, jak i konsumentów, ustawa nakłada na IJHARS nowe zadania w postaci prowadzenia działalności edukacyjnej i informacyjnej. IJHARS będzie upowszechniała i popularyzowała wiedzę na rzecz świadomego nabywania artykułów rolno-spożywczych, a także promowała produkcję ekologiczną, rolniczy handel detaliczny oraz inne formy skracania łańcucha dostaw w obrocie artykułami rolno-spożywczymi.

Nowym zadaniem IJHARS będzie współpraca z organami ścigania w zakresie umożliwiającym wykonywanie zadań dotyczących oszustw żywnościowych.

Współpraca będzie odbywała się na podstawie porozumień zawartych przez Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z Prokuratorem Krajowym, Komendantem Głównym Policji, Szefem Krajowej Administracji Skarbowej oraz Komendantem Głównym Straży Granicznej.

Nowe uprawnienia kontrolne

Przyznanie nowych i modyfikacja istniejących uprawnień kontrolnych IJHARS stanowi odpowiedź na zmiany w funkcjonowaniu rynku żywności w Polsce, przede wszystkim rosnący udział handlu internetowego oraz informatyzację działalności producentów żywności.

Organy IJHARS będą uprawnione do żądania od administratorów stron internetowych (platform handlu elektronicznego, portali ogłoszeniowych itp.) udostępnienia danych umożliwiających identyfikację podmiotów wprowadzających do obrotu artykuły rolno-spożywcze za pośrednictwem takich stron. Uzyskane w ten sposób dane posłużą do sporządzenia upoważnienia do kontroli i przeprowadzenia czynności kontrolnych.

Organy IJHARS będą miały prawo żądać udostępnienia związanej z przedmiotem kontroli korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną, informatycznych nośników danych w rozumieniu przepisów o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, innych urządzeń zawierających dane informatyczne lub systemów informatycznych, w tym także zapewnienia dostępu do systemów informatycznych będących własnością innego podmiotu zawierających dane jednostki kontrolowanej w zakresie objętym przedmiotem kontroli, do których jednostka kontrolowana ma dostęp.

Nowelizowane przepisy doprecyzowują również tryb pozyskiwania informacji, w zakresie niezbędnym do przeprowadzania kontroli, od organów administracji rządowej, z wyłączeniem organów ścigania, od organów administracji samorządowej oraz państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych.

Badania laboratoryjne na wniosek innych organów

W związku z rosnącym potencjałem laboratoryjnym IJHARS i zainteresowaniem korzystania z jego możliwości przez inne organy, w tym organy z innych państw członkowskich, organy ścigania oraz sądy, znowelizowane przepisy umożliwią wykonywania odpłatnych badań w laboratoriach IJHARS przez ww. organy. Wyjątkiem będą badania zlecane przez sądy lub prokuraturę w zakresie postępowań prowadzonych w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa albo popełnieniem przestępstwa oszustwa żywnościowego, kiedy to będą one wykonywane nieodpłatnie.

Opłaty za kontrole graniczne

Wprowadzone zmiany przewidują wprowadzenie obligatoryjnych opłat za kontrole graniczne w miejsce obecnych opłat związanych jedynie z kontrolami zakończonymi stwierdzeniem niewłaściwej jakości.

Opłaty w formie zryczałtowanej określone są w rozporządzeniu [7] i uzależnione są od liczby kontrolowanych partii.

Nadzór IJHARS nad informacjami przekazywanymi w sposób inny niż w oznakowaniu artykułów rolno-spożywczych

Istotną zmianą jest przyznanie IJHARS narzędzi służących nadzorowi nad informacjami przekazywanymi w sposób inny niż w oznakowaniu żywności (w folderach reklamowych, ulotkach, na stronach sklepów internetowych itp.). Postępowanie w ramach ww. nadzoru byłoby dla objętych nim podmiotów mniej dolegliwe niż klasyczna kontrola, gdyż polegałoby na pisemnym postępowaniu wyjaśniającym mającym na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie przepisów w zakresie przekazywania informacji na temat artykułów rolno-spożywczych oraz ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za to naruszenie. Konsekwencją ww. postępowania mogłoby być postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji obligującej do podjęcia określonych działań naprawczych.

Oszustwo żywnościowe

Projektowane zmiany wprowadzają do polskiego porządku prawnego sankcje karne za przestępstwo oszustwa żywnościowego, definiując jednocześnie ww. czyn zabroniony jako wprowadzanie do obrotu artykułów rolno-spożywczych zafałszowanych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Od funkcjonującego już deliktu administracyjnego w postaci wprowadzenia do obrotu artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego, ww. przestępstwo będzie odróżniała celowość działania i ukierunkowanie na osiągnięcie korzyści majątkowej. W odróżnieniu od deliktu administracyjnego, przestępstwo oszustwa żywnościowego będzie mogło być popełnione jedynie przez osobę fizyczną.

Źródła

[1] ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1980 ze zm.)

[2] rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2429 z dnia 17 sierpnia 2023 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do norm handlowych dotyczących sektora owoców i warzyw, niektórych przetworów owocowych i warzywnych oraz sektora bananów oraz uchylające rozporządzenie Komisji (WE) nr 1666/1999 oraz rozporządzenia wykonawcze Komisji (UE) nr 543/2011 i (UE) nr 1333/2011 (Dz. Urz. UE L z 03.11.2023)

[3] rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/2430 z dnia 17 sierpnia 2023 r. ustanawiające przepisy dotyczące kontroli zgodności norm handlowych w odniesieniu do sektora owoców i warzyw, niektórych przetworów owocowych i warzywnych oraz sektora bananów (Dz. Urz. UE L z 03.11.2023)

[4] ustawa z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu (Dz. U. z 2023 r. poz. 1318)

[5] rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2464 z dnia 17 sierpnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do norm handlowych dotyczących jaj (Dz. Urz. UE L 2023/2464 z 08.11.2023)

[6] rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 stycznia 2013 r. w sprawie wykazu artykułów rolno-spożywczych przywożonych z zagranicy oraz ich minimalnych ilości podlegających kontroli jakości handlowej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1934 ze zm.)

[7] rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 listopada 2022 r. w sprawie stawek opłat za czynności przeprowadzone w ramach kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz prawidłowości wprowadzania do obrotu i oznakowania materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością (Dz.U. z 2022 r. poz. 2354)