Powszechnie stosowane pestycydy oraz chemikalia przemysłowe zaburzają skład mikrobiomu i sprzyjają rozwojowi oporności na antybiotyki

Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Nature Microbiology pokazuje, że zagrożeniem dla zdrowia jelit nie są wyłącznie antybiotyki. Naukowcy wykazali, że setki powszechnie stosowanych pestycydów oraz chemikaliów przemysłowych może oddziaływać na bakterie jelitowe w sposób zbliżony do leków przeciwbakteryjnych, zaburzając skład mikrobiomu i potencjalnie sprzyjając rozwojowi oporności na antybiotyki. Odkrycie to jest szczególnie istotne, ponieważ wpływ tych substancji na mikroflorę jelitową nie jest obecnie uwzględniany w standardowych ocenach ich bezpieczeństwa.

W ramach badania przeanalizowano 1 076 różnych związków chemicznych, obejmujących pestycydy, ich metabolity oraz chemikalia przemysłowe. Sprawdzono ich wpływ na 22 gatunki bakterii jelitowych uznawanych za kluczowe dla zdrowia człowieka. Wyniki pokazały, że 168 badanych substancji wyraźnie hamowało wzrost bakterii, a łącznie zidentyfikowano 588 istotnych interakcji chemikaliów z mikroorganizmami. Co ważne, większość tych związków wcześniej nie była klasyfikowana jako substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym. Najsilniejsze efekty obserwowano w przypadku fungicydów oraz niektórych chemikaliów przemysłowych i środków ochrony roślin.

Wyniki budzą poważne obawy

Choć eksperymenty prowadzono głównie w warunkach laboratoryjnych, ich wyniki budzą poważne obawy. Część substancji hamowała wzrost bakterii odpowiedzialnych za produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu zdrowia jelit i prawidłowej pracy układu odpornościowego. Co więcej, niektóre związki działały już w bardzo niskich stężeniach, zbliżonych do tych, na jakie człowiek może być narażony w codziennym życiu poprzez żywność, wodę lub środowisko pracy. Badacze zauważyli także, że reakcja bakterii na chemikalia może zależeć od składu całej społeczności mikroorganizmów, co oznacza, że zmiany w mikrobiomie mogą wzajemnie się wzmacniać lub łagodzić.

Szczególnie niepokojące są obserwacje dotyczące oporności na antybiotyki. Analizy genetyczne wykazały, że mechanizmy umożliwiające bakteriom przetrwanie w obecności chemikaliów przemysłowych mogą jednocześnie zwiększać ich odporność na niektóre antybiotyki. Dotyczy to m.in. genów związanych z pompami usuwającymi toksyczne substancje z komórki bakteryjnej. Oznacza to, że długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenia chemiczne może pośrednio przyczyniać się do narastania jednego z największych problemów współczesnej medycyny, jakim jest antybiotykooporność.

Wiele z analizowanych substancji to związki trwałe, powszechnie obecne w środowisku, które mogą przedostawać się do łańcucha żywnościowego

Choć dokładne stężenia tych chemikaliów w ludzkich jelitach nie są jeszcze dobrze poznane, naukowcy podkreślają, że regularna ekspozycja, zwłaszcza w regionach o intensywnym rolnictwie lub w przypadku diety bogatej w produkty wysoko przetworzone, może mieć znaczenie dla zdrowia mikrobiomu.

Wyniki badania sugerują, że mikrobiom jelitowy jest znacznie bardziej wrażliwy na zanieczyszczenia środowiskowe, niż dotychczas sądzono. Autorzy podkreślają potrzebę uwzględniania wpływu chemikaliów na mikroflorę jelitową w przyszłych ocenach ryzyka oraz regulacjach dotyczących pestycydów i substancji przemysłowych. Ochrona zdrowia jelit nie powinna więc ograniczać się jedynie do odpowiedniej diety i racjonalnego stosowania antybiotyków, lecz także do szerszego spojrzenia na środowiskowe czynniki, z którymi stykamy się na co dzień.

Źródło: https://www.nature.com/articles/s41564-025-02182-6​