Salmonella Senftenberg jako wyjątkowo dobrze przystosowany serowar w łańcuchu żywnościowym

Salmonella enterica serowar Senftenberg należy do nietyfoidalnych pałeczek Salmonella. Choć jest znacznie rzadziej kojarzony z zakażeniami ludzi niż S. Enteritidis czy S. Typhimurium, jego znaczenie wynika z dużej zdolności do przetrwania w środowisku produkcji żywności. S. Senftenberg jest często wykrywana w paszach i ich składnikach, zakładach paszowych, produkcji drobiarskiej oraz różnych produktach spożywczych. Jest przy tym serowarem silnie zróżnicowanym genetycznie i fenotypowo. Wyróżniono kilka typów sekwencyjnych, m.in. ST14, ST185, ST217 i ST1751, które mogą różnić się zdolnością do przetrwania, wirulencją oraz odpowiedzią na stosowane metody kontroli.

Pasza jako długotrwały rezerwuar bakterii

Skażona pasza i surowce paszowe uznaje się za główną drogę wprowadzania bakterii do łańcucha produkcji drobiu. Globalna metaanaliza wykazała, że S. Senftenberg była najczęściej zgłaszanym izolatem Salmonella w gotowej paszy oraz w środowisku młynów paszowych. Udokumentowane przypadki ze Szwecji, Japonii i Ukrainy pokazują, że zakłady paszowe mogą stanowić długotrwałe rezerwuary tej bakterii, a pojedynczy klon potrafi utrzymywać się na fermie mimo depopulacji, mycia i dezynfekcji. W jednym z badań identyczne profile genetyczne wykrywano przez 30 miesięcy. Kluczową rolę odgrywa tu wyjątkowa odporność na wysychanie, która ułatwia przetrwanie w kurzu, ściółce i na sprzęcie oraz utrudnia wykrywanie uśpionych komórek po dezynfekcji, a także zdolność do tworzenia biofilmu chroniącego bakterie przed środkami myjąco-dezynfekującymi. Niektóre szczepy potrafią też bezobjawowo i długotrwale kolonizować kątnice ptaków, co pozwala im utrzymywać się w stadzie bez wykrywalnych objawów.

Zagrożenie na fermach drobiu

Szczególną uwagę zwraca wyjątkowa odporność termiczna niektórych szczepów,  wzorcowy szczep 775W, izolowany w 1941 r. z proszku jajecznego, okazał się najbardziej termooporny spośród blisko 300 zbadanych szczepów Salmonella reprezentujących 75 serotypów. Standardowa pasteryzacja jaja płynnego (60°C przez 3,5 min lub 64°C przez 2,5 min) redukuje ten szczep zaledwie o 1-4 log, podczas gdy S. Enteritidis czy S. Typhimurium redukowane są o 5-9 log. Serowar ten był wielokrotnie wykrywany na fermach brojlerów i indyków w różnych krajach europejskich, a także na kolejnych etapach produkcji drobiu w innych częściach świata. Jedną z głównych dróg jego wprowadzania na fermy są zanieczyszczone pasze i surowce paszowe. Bakterie mogą następnie utrzymywać się w wylęgarniach, ściółce, kurzu, paszy i na wyposażeniu budynków. Opisywano przypadki obecności tego samego klonu na fermie przez 30 miesięcy pomimo depopulacji stada, mycia i dezynfekcji. W innym przypadku bakterie wykryto ponownie po 18 miesiącach i 55 kolejnych ujemnych wynikach badań.

Zagrożenie dla człowieka

1. Senftenberg może powodować u ludzi zarówno bezobjawowe nosicielstwo i samoograniczające się zapalenie żołądka i jelit, jak i ciężkie zakażenia inwazyjne. W literaturze opisano ogniska związane m.in. z mięsem, żywnością dla niemowląt, kiełkami, bazylią, herbatką z nasion kopru włoskiego, pistacjami, masłem orzechowym oraz prawdopodobnie pomidorami. W 2023 r. w 13 państwach UE/EOG odnotowano ognisko obejmujące 92 przypadki, w tym jeden zgon, w którym jako możliwy nośnik zakażenia wskazano pomidory typu cherry. Opisywano również ogniska szpitalne, w tym zakażenia noworodków.

Dodatkowym zagrożeniem jest zdolność części szczepów do rozwoju oporności. Opisywano izolaty wielolekooporne oraz szczepy o zmniejszonej wrażliwości m.in. na fluorochinolony i cefalosporyny. Stwierdzono również możliwość adaptacji do związków przeciwdrobnoustrojowych pochodzenia roślinnego. Szczepy poddawane działaniu linalolu zwiększały tolerancję na ten związek, a jednocześnie wykazywały zmniejszoną wrażliwość na kilka antybiotyków. Niektóre izolaty pochodzące od zwierząt posiadały także gen związany ze zmniejszoną wrażliwością na czwartorzędowe związki amoniowe stosowane jako środki dezynfekcyjne.

Podsumowanie

Autorzy podkreślają, że S. Senftenberg nie jest jednorodnym serowarem i nie wszystkie opisane właściwości dotyczą każdego szczepu. Połączenie dużej różnorodności genetycznej, zdolności do długotrwałego przetrwania, tolerancji na czynniki stresowe oraz możliwości nabywania oporności sprawia jednak, że stanowi ona istotne wyzwanie dla bezpieczeństwa żywności. Z tego względu monitoring nie powinien ograniczać się wyłącznie do najczęściej występujących serowarów Salmonella. Autorzy wskazują również na znaczenie szerszego wykorzystania metod genomowych i nadzoru zgodnego z podejściem One Health, łączącego dane pochodzące od ludzi, zwierząt, z żywności i środowiska.

Źródło: https://www.mdpi.com/2036-7481/17/9/169