Nowe standardy walidacji mycia i kontroli biofilmu - raport Quadram Institute

Brytyjska Agencja Bezpieczeństwa Zdrowotnego (UKHSA) odnotowała w ostatnim roku wzrost zakażeń patogenami Listerii, Salmonelli, Campylobacter i STEC o 14-26 %. W odpowiedzi na te dane, w styczniu 2026 r. opublikowano raport wskazujący na konieczność zmiany podejścia do higieny w zakładach, wykraczającego poza standardowe wymogi prawne.

Luki w obecnym systemie walidacji

Raport naukowców z Quadram Institute zwraca uwagę, że poleganie wyłącznie na standardowych testach skuteczności środków myjących może być mylące. Procedury oparte na normach badają zazwyczaj bakterie w formie wolno pływającej (planktonicznej), w idealnych warunkach laboratoryjnych.

Tymczasem w środowisku produkcyjnym mikroorganizmy tworzą wielogatunkowe biofilmy, otoczone macierzą zewnątrzkomórkową, stanowiącą barierę dla środków chemicznych. Badania wykazują, że bakterie w takim skupisku są znacznie trudniejsze do usunięcia niż w testach laboratoryjnych. Oznacza to, że środek dezynfekcyjny, który formalnie spełnia wymogi prawne i posiada certyfikaty UE, w rzeczywistych warunkach zakładu - na zużytych uszczelkach czy w odpływach - może okazać się nieskuteczny.

Strategia "Czterech Linii Obrony"

Autorzy opracowania proponują zintegrowany model zarządzania ryzykiem, który uzupełnia system HACCP:

1. Blokowanie źródeł zakażenia (Prevent Entry): Kluczowa jest nie tylko kontrola dostawców, ale budowanie świadomości wśród załogi. Raport podkreśla, że wiedza o mikrobiologii musi trafić do operatorów i inżynierów technicznych, a nie pozostawać tylko w dziale jakości.
2. Likwidacja siedlisk bakterii (Prevent Harbourage): Infrastruktura to krytyczny punkt kontroli. Pęknięte posadzki, stare spoiny czy źle zaprojektowane maszyny stają się miejscem trwałego bytowania Listerii. Zaleca się stosowanie konserwacji zapobiegawczej oraz ścisłą współpracę działu technicznego z działem higieny.
3. Monitorowanie rozprzestrzeniania (Prevent Spread): Sugeruje się szersze wykorzystanie szybkich wskaźników wizualnych (np. testy oparte na zmianie koloru), które pozwalają na natychmiastową ocenę higieny, bez czekania na wyniki z laboratorium.
4. Eliminacja zagrożeń (Kill & Remove): Dokładne czyszczenie mechaniczne jest kluczowe i usuwa do 99,8% drobnoustrojów, odsłaniając biofilm. Jeśli standardowa chemia zawodzi, raport rekomenduje celowane użycie środków enzymatycznych, które rozkładają strukturę ochronną biofilmu przed właściwą dezynfekcją.

Nowe podejście do wyników badań

Istotnym wnioskiem dla technologów jest zmiana podejścia do monitoringu środowiskowego. Raport sugeruje, by w wewnętrznej kontroli nie obawiać się wyników pozytywnych. Wykrycie patogenu w trudno dostępnym miejscu świadczy o tym, że system monitoringu jest skuteczny i działa prawidłowo. Z kolei ciągły brak wyników dodatnich przy słabej walidacji metod może usypiać czujność i maskować realne zagrożenie.

Źródło: https://www.nature.com/articles/s44259-025-00178-0​