Inhibitory środowiskowe w systemach rolno-spożywczych

Kontekst strategiczny

Transformacja systemów rolno-spożywczych w kierunku zrównoważonej produkcji jest niezbędna, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na żywność przy jednoczesnym ograniczeniu wpływu rolnictwa na klimat. Sektor rolniczy odpowiada za znaczną część globalnych emisji gazów cieplarnianych (GHG), w tym około 58% emisji metanu (CH₄) i 52% podtlenku azotu (N₂O). Wykorzystanie inhibitorów środowiskowych, związków ograniczających straty azotu z pól oraz emisje GHG z hodowli zwierząt i upraw ryżu, jest kluczowym elementem strategii ograniczania zmian klimatycznych. Celem raportu Environmental inhibitors in agrifood systems – Considerations for food safety risk assessment. (Food Safety and Quality Series) FAO jest analiza aspektów bezpieczeństwa żywności związanych z ich stosowaniem oraz zaproponowanie procesów oceny ryzyka dla pozostałości tych substancji w łańcuchu pokarmowym.

Metodyka i mechanizmy działania

Analiza opiera się na przeglądzie aktualnych technologii łagodzenia oraz krajowych i międzynarodowych ram regulacyjnych. Inhibitory środowiskowe dzielą się na dwie główne kategorie:

• Inhibitory metanogenezy: celują w mikrobiom żwacza zwierząt gospodarskich (np. 3-NOP), blokując enzymy odpowiedzialne za produkcję metanu.
• Inhibitory azotu: obejmują inhibitory nitryfikacji (np. DCD, DMPP) oraz ureazy (np. NBPT), które opóźniają naturalne procesy cyklu azotowego w glebie, zwiększając efektywność nawozów.

W procesie szacowania bezpieczeństwa uwzględniono drogi transferu pozostałości: od bezpośredniego podawania zwierzętom w paszy, przez osadzanie na roślinach, po pobieranie z gleby i transport wewnątrz tkanek roślinnych.

Dane liczbowe

Badania wskazują na wysoką skuteczność inhibitorów: inhibitory ureazy i nitryfikacji mogą zredukować wymywanie azotu o 48%, a emisje N₂O o 44%. W przypadku hodowli bydła, stosowanie 3-NOP pozwala na redukcję emisji metanu o 28–33%. Z perspektywy bezpieczeństwa konsumenta, przykład dicyandiamidu (DCD) w mleku wykazał poziomy ekspozycji (0,1 µg/kg m.c. dziennie) znacznie poniżej ustalonej dawki tolerowanego dziennego spożycia (TDI) wynoszącej 1 mg/kg m.c.. Raport podkreśla jednak, że mimo tych obiecujących danych, wiele substancji nie przeszło kompleksowych ocen pod kątem transferu pozostałości do żywności.Minimalne wymagania dla oceny ryzyka

Główną konkluzją jest brak ujednoliconej globalnej klasyfikacji inhibitorów środowiskowych, co prowadzi do rozbieżnych wymagań dotyczących danych walidacjnych. W zależności od jurysdykcji, mogą być one traktowane jako dodatki paszowe, leki weterynaryjne, nawozy lub pestycydy. FAO zaleca, aby każda ocena ryzyka zdrowotnego uwzględniała:

• Charakterystykę fizykochemiczną i losy metaboliczne związku (ADME).
• Badania pozostałości w tkankach jadalnych i uprawach.
• Ocenę toksykologiczną w celu ustalenia progu bezpiecznego spożycia (ADI/HBGV).

Najważniejsze implikacje

Liderzy sektora muszą liczyć się z koniecznością wdrożenia rygorystycznego nadzoru nad stosowaniem inhibitorów, aby zapobiec incydentom mogącym zakłócić handel międzynarodowy. Optymalizacja procesów powinna obejmować:

• Weryfikację statusu regulacyjnego: sprawdzanie, czy dany inhibitor przeszedł ocenę bezpieczeństwa żywności w danym regionie.
• Zarządzanie ryzykiem pozostałości: monitorowanie potencjalnego transferu substancji z nawozów i pasz do produktów końcowych, nawet jeśli nie są one aplikowane bezpośrednio na zwierzęta.
• Dostosowanie do standardów Codex: uwzględnienie wytycznych CXG 92-2019 w przypadku wykrycia pozostałości substancji nieposiadających ustalonych limitów prawnych.

Podsumowanie

Raport FAO jednoznacznie wskazuje, że inhibitory środowiskowe są obiecującym narzędziem w walce ze zmianami klimatu i poprawie wydajności rolnictwa, jednak ich wdrażanie nie może odbywać się kosztem bezpieczeństwa konsumentów. Obecny stan regulacyjny charakteryzuje się dużym rozproszeniem, substancje te podlegają różnym reżimom prawnym (np. w UE jako dodatki zootechniczne, w USA często jako leki lub pestycydy), co utrudnia harmonizację handlu międzynarodowego. Dokument proponuje ustrukturyzowany proces oceny bezpieczeństwa, który powinien być obowiązkowy przed wprowadzeniem substancji do obrotu, zwłaszcza gdy istnieje prawdopodobieństwo transferu ich pozostałości do żywności. Ostatecznie, zapewnienie przejrzystości naukowego uzasadnienia bezpieczeństwa inhibitorów jest warunkiem koniecznym dla ich szerokiej akceptacji rynkowej i ochrony zdrowia publicznego.

Źródło: https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/08623464-bdc4-44bc-9fda-59143e9f7b78/content​