Nowy raport NIZP PZH-PIB na temat pozostałości pestycydów w żywności dostępnej w Polsce w 2023 r.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy opublikował najnowszy raport „Analiza potencjalnego zagrożenia zdrowia konsumentów wynikającego z obecności pozostałości pestycydów w żywności dostępnej na polskim rynku w 2023 roku”. Dokument prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Państwową Inspekcję Sanitarną w ramach urzędowej kontroli i monitoringu żywności.

Najważniejsze ustalenia raportu:

• W 2023 r. przebadano 6303 próbki żywności (w tym 4863 próbek pobranych z obrotu i 1440 pobranych w ramach kontroli granicznej
• W raporcie uwzględniono wyniki badania 6220 próbek (po odrzyceniu 51 próbek zatrzymanych na granicy i 32 próbek zboża technicznego).
• W 46,7% próbek nie wykryto pozostałości pestycydów.
• W 47,4% próbek obecne były pozostałości pestycydów, ale na poziomach nieprzekraczających NDP.
• W 5,9% próbek stwierdzono przekroczenie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości (NDP) — przy czym po uwzględnieniu niepewności, za niezgodne uznano 1,9% próbek.

Najczęściej wykrywane substancje to fungicydy (np. azoksystrobina, boskalid, fluopiram, tebukonazol) oraz insektycyd acetamipryd. Produktami z największą liczbą pozostałości były m.in.: cytryny, rukola, winogrona, grejpfruty, mandarynki i truskawki.

W raporcie “Analiza potencjalnego zagrożenia zdrowia konsumentów wynikającego z obecności pozostałości pestycydów w żywności dostępnej na polskim rynku w roku 2023” szczegółowo przedstawiono wyniki badań prowadzonych w Polsce przez Państwową Inspekcję Sanitarną w ramach urzędowej kontroli i monitoringu żywności, w tym oszacowano ryzyko długoterminowe i w przypadku niezgodności z NDP – krótkoterminowe. W 2023 roku badaniom na obecność pozostałości pestycydów w ramach urzędowej kontroli i monitoringu poddano łącznie 6303 próbek żywności (w tym 4863 próbki pobrane na różnych etapach obrotu oraz 1440 pobranych w ramach kontroli granicznej). Po odrzuceniu 51 próbek zatrzymanych podczas kontroli granicznej w związku ze stwierdzeniem niezgodności z wartością NDP oraz 32 próbek zboża technicznego, łączna liczba próbek żywności pobranych z obrotu i tych, które po kontroli granicznej trafiły do obrotu stanowiąca podstawę wykonanych obliczeń wyniosła 6220 (tj. 4831 + 1389). Badania wykonano na obecność łącznie pozostałości 491 pestycydów. Spośród 6220 przebadanych próbek żywności, w 2903 próbkach (46,7%) nie stwierdzono pozostałości żadnego pestycydu. W 2949 próbkach (47,4%) stwierdzono obecność pozostałości co najmniej jednego pestycydu na poziomach nie przekraczających odpowiednich wartości NDP. W 368 próbkach (5,9%) stwierdzono przekroczenie wartości NDP dla co najmniej jednego pestycydu. Po uwzględnieniu domyślnej niepewności rozszerzonej 50%, za niezgodne z obowiązującymi wartościami NDP uznano 121 próbek (1,9%). Najczęściej wykrywanymi w 2023 roku pestycydami były fungicydy: azoksystrobina, boskalid, fluopiram, fludioksonil, tebukonazol, kaptan i cyprodynil; insektycyd: acetamipryd oraz jon bromkowy. Produktami, w których stwierdzono największą liczbę pozostałości w przeliczeniu na próbkę były cytryny, rukola, winogrona, grejpfruty (w tym pomelo), mandarynki oraz truskawki (w tym poziomki). Największą liczbę pozostałości różnych pestycydów stwierdzono w badanych próbkach truskawek, winogron, pomidorów, brzoskwiń, ogórków i papryki. Na tej podstawie nie można jednak wyciągać wniosku, że powyższe produkty stanowią zagrożenie dla naszego zdrowia.

Oceniając całościowo wyniki monitoringu i urzędowej kontroli pozostałości pestycydów w żywności prowadzonych w Polsce w 2023 roku należy stwierdzić, że pod względem udziału próbek ocenionych jako zgodne z NDP są one zbliżone do opracowanych przez EFSA wyników uzyskanych w tym samym roku w Unii Europejskiej, Norwegii i Islandii (94,1% vs. 96,3%).

Jednak oceniając udział próbek zgodnych z NDP, w których stwierdzono obecność pozostałości (47,4% vs. 38,3%), w tym próbek, w których stwierdzono obecność dwóch i więcej pozostałości (35,5% vs. 25,5%), a także udział próbek z wynikami przekraczającymi wartość NDP (5,9% vs. 3,7%) to w każdym przypadku były one wyższe w badaniach krajowych niż w badaniach prowadzonych w UE. Różnica ta może jednak częściowo wynikać ze znacznie mniejszego udziału produktów pochodzenia zwierzęcego w badaniach krajowych w porównaniu z danymi z UE (odpowiednio: 4,3% oraz 15,6%). Pozostałości pestycydów w produktach pochodzenia zwierzęcego są bowiem wykrywane sporadycznie. Należy jednak podkreślić, że odsetek próbek uznanych za niezgodne z NDP w badaniach krajowych oraz UE był w 2023 r. praktycznie taki sam (1,9% vs. 2,0%).

Na podstawie uzyskanych wyników, w przypadkach, gdy odsetek wyników pozytywnych dla danego pestycydu w danym produkcie wynosił co najmniej 20%, oszacowano narażenie przewlekłe i scharakteryzowano związane z tym ryzyko dla konsumentów. W przypadku czterech par: banany/bifentryna, olej sojowy/chlorpiryfos, herbata/bifentryna oraz herbata/antrachinon wykonanie ilościowej charakterystyki ryzyka było niemożliwe ze względu na brak możliwości wyznaczenia toksykologicznych wartości odniesienia dla tych substancji czynnych. Ostatecznie więc oszacowano EDI (średnie dzienne pobranie) dla 168 kombinacji produkt/pestycyd (obejmujących 50 produktów i 55 pestycydów). Do szacowania narażenia przewlekłego wykorzystano, poza danymi dla krajowej populacji generalnej, kilka dodatkowych diet potencjalnie zbliżonych do polskiego modelu żywienia. Uzyskane wyniki charakteryzowania ryzyka wskazują, że pozostałości pestycydów stwierdzane w produktach spożywczych pobranych z obrotu w 2023 r. nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia konsumentów. Wartości szacowanego średnie dziennego pobrania pozostałości pestycydów w populacjach krytycznych były w 91,1% przypadków nie większe niż 1% odpowiedniej wartości akceptowanego dziennego pobrania (ADI). Jedynie w 2 przypadkach oszacowane narażenie długoterminowe przekroczyło 5% odpowiedniej wartości ADI. Dla konserwatywnego scenariusza, w którym w obliczeniach uwzględniono wartości 95. percentyla stężeń, 95,8% wartości oszacowanego narażenia było poniżej 5% odpowiednich wartości ADI. W przypadku obecności pozostałości tego samego pestycydu w co najmniej 20% próbek dwóch lub więcej produktów dodatkowo oszacowano narażenie łączne. Wyniki charakteryzowania ryzyka w zakresie od <0,01 do 23,4% ADI należy ocenić jako nie stwarzające ryzyka dla konsumentów. Wskazuje to na bardzo szeroki margines bezpieczeństwa.

W przypadku wszystkich wyników niezgodnych z wartością NDP (łącznie 131 wyników w 121 próbkach) dokonano szacowania ryzyka krótkoterminowego. W obliczeniach przyjmowano największą, spośród wszystkich Państw Członkowskich, tzw. dużą porcję produktu wyrażoną w g/kg masy ciała. Wielkość narażenia oszacowaną dla dzieci i osób dorosłych odnoszono do odpowiednich wartości ostrej dawki referencyjnej (ARfD). W przypadku 78 niezgodności z NDP, proces charakteryzowania ryzyka wykazał brak potencjalnego zagrożenia dla konsumentów. Potencjalne zagrożenie dla zdrowia poparte oszacowaniem narażenia i scharakteryzowaniem ryzyka wykazano dla 10 niezgodności. W przypadku 43 wyników niezgodnych z NDP, ze względu na m.in. brak możliwości wyznaczenia toksykologicznych wartości odniesienia, kierując się zasadą minimalizowania ryzyka uznano a priori, że należy je uznać za potencjalne zagrożenie dla zdrowia konsumentów. Dotyczyło to niezgodności dla bifentryny, chlorotalonilu, chlorpiryfosu, chlorpiryfosu metylu, fenobukarbu, iprodionu, linuronu i tlenku etylenu. Ostatecznie uznano, że 48 spośród 121 próbek żywności, w których stwierdzono niezgodności z NDP mogło stanowić potencjalne zagrożenie dla konsumentów.

Uwzględniając fakt, że przyjęte scenariusze i modele obliczeniowe stosowane w szacowaniu narażenia i charakteryzowaniu ryzyka z założenia przeszacowują wyniki można ogólnie ocenić, że pozostałości pestycydów w żywności dostępnej na krajowym rynku w 2023 r. nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia. Konieczne jest jednak stałe prowadzenie urzędowej kontroli i monitoringu jako metody oceny jakości zdrowotnej żywności dostępnej w obrocie. Należy zwrócić szczególną uwagę na wyjaśnianie przyczyn występowania w krajowych produktach niezgodności z wartościami NDP pozostałości substancji czynnych, które ze względu na swoją toksyczność zostały wycofane ze stosowania (np. linuron czy chlorpiryfos). Powinno to skutkować objęciem ich producentów wzmożoną kontrolą zharmonizowaną z działaniami Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa odpowiedzialnej m.in. za nadzór nad właściwym stosowaniem środków ochrony roślin, podległej ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa.

Pełny raport jest dostępny do pobrania na stronie NIZP PZH-PIB .

Źródło: https://www.pzh.gov.pl/raport-analiza-potencjalnego-zagrozenia-zdrowia-konsumentow-wynikajacego-z-pozostalosci-pestycydow-w-zywnosci-dostepnej-na-polskim-rynku-w-roku-2023/​