Sektor rolno-spożywczy pozostaje jednym z najbardziej niedofinansowanych obszarów walki ze zmianami klimatu

Najnowsza analiza FAO dotycząca globalnych przepływów finansowania klimatycznego dla systemów żywnościowych pokazuje wyraźnie, że sektor ten pozostaje jednym z najbardziej niedofinansowanych obszarów walki ze zmianami klimatu. Mimo rekordowego wzrostu globalnych inwestycji klimatycznych w 2023 roku, środki kierowane do rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa i działalności okołożywnościowej praktycznie nie zwiększyły się, pogłębiając istniejącą lukę między deklaracjami a realnymi działaniami.

Rekordowe 145 mld USD dla klimatu, ale zaledwie 27,6 mld USD dla żywności

W 2023 roku światowe klimatyczne finansowanie rozwojowe osiągnęło historyczny poziom 145 mld USD. Jednak w tym samym okresie systemy żywnościowe otrzymały jedynie 27,6 mld USD. Wzrost o zaledwie jeden procent wobec roku poprzedniego oznacza, że udział sektora w całości środków klimatycznych spadł do dziewiętnastu procent. Jest to wyraźny sygnał, że pomimo rosnącej skali globalnych wyzwań klimatycznych, finansowanie dla kluczowego sektora odpowiedzialnego za bezpieczeństwo żywnościowe oraz niemal jedną trzecią emisji gazów cieplarnianych nie rośnie w tempie, które pozwoliłoby utrzymać świat na ścieżce zgodnej z celem 1,5°C.

Adaptacja ważniejsza niż redukcja emisji

Struktura finansowania sektorowego różni się wyraźnie od trendów obserwowanych w całej gospodarce. O ile globalne fundusze klimatyczne w większości kierowane są na działania związane z redukcją emisji, o tyle środki trafiające do systemów żywnościowych skupiają się głównie na adaptacji do zmian klimatu. W 2023 roku niemal połowa wszystkich środków została przeznaczona na wzmocnienie odporności rolnictwa i gospodarki żywnościowej na skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, przesunięć sezonowych czy degradacji zasobów naturalnych. Mitigacja stanowiła zaledwie jedną trzecią inwestycji, a pozostałe środki wspierały działania o charakterze przekrojowym.

Widoczny jest także niepokojący trend: w najbardziej krytycznych podsektorach, czyli w produkcji żywności: rolnictwie, leśnictwie, rybołówstwie i hodowli - finansowanie spadło o 14 % w porównaniu z rokiem poprzednim. Choć to właśnie te obszary odpowiadają za znaczną część emisji, w 2023 roku otrzymały zaledwie 4 % wszystkich środków klimatycznych.

Afryka rośnie, Ameryka Łacińska i region MENA tracą

Regionalna analiza pokazuje wyraźne przesunięcia w kierunkach finansowania. Afryka ponownie pozostaje największym beneficjentem środków klimatycznych dla systemów żywnościowych, konsolidując czterdzieści procent globalnych przepływów. Środki kierowane do Azji i regionu Pacyfiku również wzrosły, osiągając 7 mld UDS. Zdecydowanie gorszy rok odnotowała Ameryka Łacińska i Karaiby, gdzie wartość projektów klimatycznych spadła o 40 %. Podobny regres dotknął Bliski Wschód i Afrykę Północną.

Europa i Azja Centralna odbudowały finansowanie po znaczącym spadku w 2022 roku, co wynika m.in. z dużych projektów związanych z energią odnawialną i wodą w rolnictwie. Z kolei projekty globalne i transregionalne zanotowały ogólny spadek wartości.

Nowa rola banków rozwoju i rosnące znaczenie długu

Raport podkreśla fundamentalną zmianę strukturalną w krajobrazie donorów. Przez wiele lat kluczową rolę odgrywały kraje zrzeszone w OECD-DAC. Od 2022 roku dominują jednak wielostronne banki rozwoju, w tym Bank Światowy i Azjatycki Bank Rozwoju, których zaangażowanie znacząco wzrosło. W 2023 roku oba filary - bilateralni darczyńcy i instytucje wielostronne - zapewniły prawie równą część środków, co wskazuje na trwałą zmianę w sposobie finansowania działań klimatycznych.

Jednocześnie rośnie udział instrumentów dłużnych. W Afryce, mimo że dotacje nadal dominują, wyraźnie zwiększa się wykorzystanie pożyczek. W regionach Azji, Ameryki Łacińskiej oraz Europy i Azji Centralnej finansowanie oparte na długu jest już wyraźnie przeważające. FAO zwraca uwagę, że rosnące zadłużenie państw rozwijających się może ograniczać możliwości ich adaptacji i transformacji, jeśli finansowanie nie będzie bardziej koncesyjne i dostosowane do możliwości fiskalnych.

Emisja metanu na uboczu polityki finansowej, mimo ogromnego znaczenia

Szczególne miejsce w raporcie poświęcono finansowaniu działań na rzecz redukcji emisji metanu, który ma 80-krotnie silniejsze działanie ocieplające od CO₂ w perspektywie 20 lat. Rolnictwo odpowiada za około 40 % antropogenicznych emisji metanu, głównie poprzez hodowlę bydła i uprawę ryżu. Mimo to projekty bezpośrednio ukierunkowane na redukcję metanu stanowią jedynie osiem procent finansowania przeznaczonego dla agrosystemów w ostatniej dekadzie. FAO podkreśla, że szybka redukcja metanu może przynieść natychmiastowe korzyści klimatyczne i powinna stać się jednym z priorytetów inwestycyjnych.

Finansowanie coraz większe, ale wciąż nie takie, jakiego potrzebujemy

Ogólny wniosek FAO jest jednoznaczny: choć środki klimatyczne globalnie rosną, systemy żywnościowe pozostają krytycznie niedofinansowane. Bez wielokrotnego zwiększenia inwestycji oraz poprawy ich jakości, zwłaszcza poprzez uproszczenie dostępu i zwiększenie wsparcia dla krajów najmniej rozwiniętych oraz małych gospodarstw - świat nie ma szans osiągnąć głównych celów klimatycznych

Transformacja systemów żywnościowych do 2030 roku wymaga ogromnych nakładów finansowych i zdecydowanych działań politycznych. Raport FAO pokazuje, że jeśli systemy te mają pełnić swoją rolę w adaptacji do zmian klimatu, redukcji emisji oraz zapewnieniu globalnego bezpieczeństwa żywnościowego, konieczne jest szybkie odwrócenie obserwowanego trendu i znaczne zwiększenie zarówno skali, jak i dostępności finansowania.

Źródło: https://openknowledge.fao.org/items/5a311228-0831-4f7a-8153-f2eb9c8efbf1​