Nowy materiał referencyjny JRC dla cereulidu - odpowiedź na rosnące wyzwania analityczne w kontroli żywności

W kontekście licznych wycofań produktów spożywczych związanych z toksyną wytwarzaną przez Bacillus cereus oraz rosnącej uwagi regulatorów (w tym działań EFSA) wobec cereulidu, JRC opublikowało raport dotyczący certyfikowanego materiału referencyjnego ERM-BD300. Dokument opisuje proces opracowania i certyfikacji materiału referencyjnego dla oznaczania cereulidu w ryżu gotowanym - matrycy szczególnie istotnej w kontekście ognisk zatruć pokarmowych.

Publikacja wpisuje się w aktualną debatę o potrzebie wiarygodnych metod oznaczania toksyny emetycznej B. cereus, zwłaszcza w świetle nowych limitów i rosnącej liczby zgłoszeń zatruć w UE.

Cereulid - toksyna o wysokiej stabilności i realnym ryzyku

Cereulid to cykliczny dodekadepsypeptyd wytwarzany przez niektóre szczepy Bacillus cereus. Toksyna ta jest wyjątkowo odporna na wysoką temperaturę, nie ulega degradacji podczas gotowania oraz wykazuje odporność na zmiany pH i działanie enzymów proteolitycznych.

Najczęściej z zatruciami wiązane są potrawy skrobiowe - szczególnie dania z ryżu, makaronu i ziemniaków. Z danych przywołanych w raporcie wynika, że w 2023 r. w ośmiu państwach UE oraz Norwegii odnotowano 474 ogniska zatruć związanych z toksynami B. cereus, obejmujące ponad 4600 osób. W tym kontekście rośnie znaczenie precyzyjnych, zwalidowanych metod analitycznych umożliwiających oznaczanie niskich poziomów cereulidu w żywności.

ERM-BD300 - certyfikowany materiał referencyjny w matrycy ryżu

Nowy materiał referencyjny ERM-BD300 został opracowany jako: liofilizowany proszek z gotowanego ryżu, wzbogacony czystym cereulidem i przeznaczony do rekonstrukcji (odtworzenia) przed analizą.

Certyfikowana wartość masowego udziału cereulidu w odtworzonym materiale wynosi:

11,3 µg/kg ± 0,8 µg/kg (niepewność rozszerzona, k = 2, poziom ufności 95%)

Materiał został wyprodukowany zgodnie z normą ISO 17034:2016 dla producentów materiałów referencyjnych, a jego certyfikacja obejmowała: badania jednorodności między jednostkami, ocenę stabilności w warunkach transportu i przechowywania, międzylaboratoryjną charakterystykę z udziałem 10 laboratoriów europejskich oraz pełne oszacowanie budżetu niepewności.

Dlaczego materiał referencyjny jest tak istotny?

Wprowadzenie nowych limitów (np. rekomendowanych przez EFSA) wymaga, aby laboratoria: pracowały metodami o potwierdzonej dokładności, zapewniały spójność pomiarową (traceability) do układu SI i kontrolowały prawdziwość wyników.

ERM-BD300 umożliwia:

• weryfikację poprawności metod opartych na ekstrakcji rozpuszczalnikiem organicznym i analizie LC-MS/MS,
• kontrolę dokładności (trueness),
• wykorzystanie w kartach kontrolnych jakości,
• porównywalność wyników między laboratoriami.

Co istotne, materiał nie jest rekomendowany jako kalibrator, lecz jako narzędzie kontroli jakości i oceny sprawności metody.

Jednorodność i stabilność - klucz do wiarygodności

Badania jednorodności wykazały brak istotnych odchyleń między jednostkami partii. Minimalna masa próbki do analizy wynosi 1 g (po rekonstrukcji).

Badania stabilności potwierdziły: stabilność w temperaturze 4°C i −20°C przez 12 miesięcy, konieczność transportu w warunkach chłodniczych (≤18°C) oraz brak istotnych zmian przy wielokrotnym pobieraniu próbki w okresie do 6 dni od otwarcia (przechowywanie w 4°C).

Tak kompleksowa ocena stabilności ma kluczowe znaczenie w kontekście globalnej dystrybucji materiałów referencyjnych.

Certyfikowana wartość została ustalona jako średnia z wyników sześciu technicznie zaakceptowanych zestawów danych, uzyskanych w niezależnych laboratoriach stosujących metody oparte na normie ISO 18465:2017 (LC-MS/MS).

Spójność metrologiczna została zapewniona poprzez: kalibrację przy użyciu wzorców czystości potwierdzonej m.in. metodą qNMR i HRMS, odniesienie do jednostek SI oraz pełne oszacowanie niepewności zgodnie z ISO/IEC Guide 98 (GUM).

W kontekście rosnącej liczby wycofań produktów zawierających cereulid, dostępność takiego materiału referencyjnego wzmacnia fundament analityczny systemu bezpieczeństwa żywności w UE.

Odpowiedź na rosnące wymagania rynku i regulatorów

Raport JRC pokazuje, że infrastruktura referencyjna UE reaguje na aktualne wyzwania związane z toksyną cereulidu, a certyfikowane materiały referencyjne, takie jak ERM-BD300, stają się kluczowym elementem zapewnienia wiarygodności wyników badań.

Dla laboratoriów branży spożywczej oznacza to praktyczne narzędzie do potwierdzania kompetencji i przygotowania się na przyszłe zmiany regulacyjne dotyczące cereulidu w produktach skrobiowych.

Źródło: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC144843​