Sąd UE ogranicza praktykę wielokrotnych przedłużeń zezwoleń na substancje czynne

Zgodnie z przepisami unijnymi, wprowadzenie środka ochrony roślin do obrotu wymaga zatwierdzenia zawartej w nim substancji czynnej przez Komisję Europejską. Zatwierdzenie to udzielane jest na maksymalnie 10 lat, z możliwością odnowienia na kolejne 15 lat. W przypadku opóźnień w procedurze odnowienia Komisja może tymczasowo wydłużyć zatwierdzenie.

W latach 2021–2022 Komisja przedłużyła zatwierdzenia trzech substancji: boskalidu (pięć razy), dimoksystrobiny (sześć razy) i glifosatu (cztery razy). Trzy organizacje ekologiczne – Pollinis, PAN Europe i fundacja Aurelia – zakwestionowały zgodność tych decyzji z prawem i złożyły wnioski o ich ponowne rozpatrzenie. Po ich odrzuceniu skierowały sprawy do Sądu Unii Europejskiej.

Ustalenia Trybunału UE

19 listopada 2025 r. Sąd Unii Europejskiej orzekł, że Komisja Europejska naruszyła prawo, systematycznie przedłużając zatwierdzenia substancji czynnych bez indywidualnej oceny. Przedłużenie może mieć wyłącznie charakter tymczasowy i wyjątkowy, a jego długość musi być dostosowana do konkretnego przypadku i ograniczona do czasu niezbędnego do zakończenia procedury odnowienia.

Sąd zakwestionował praktykę udzielania kolejnych krótkoterminowych prolongat zamiast jednorazowego, adekwatnego przedłużenia, uznając ją za sprzeczną z prawem UE. Przedłużenie może być przyznane tylko wtedy, gdy opóźnienie nie wynika z winy wnioskodawcy – Komisja powinna każdorazowo ocenić, czy producent nie przyczynił się do zwłoki, np. poprzez niekompletną dokumentację.

W przypadku dimoksystrobiny sześciokrotne przedłużenie na łączny okres sześciu lat zostało uznane za nieuzasadnione. W konsekwencji Sąd uchylił decyzje Komisji odrzucające wnioski o ponowny przegląd zatwierdzeń boskalidu, dimoksystrobiny i glifosatu. Komisja będzie musiała ponownie je przeanalizować oraz zmienić dotychczasową praktykę.

Kluczowe ustalenia prawne

• Przedłużenie zatwierdzenia substancji czynnej ma charakter tymczasowy i wyjątkowy. Nie może być stosowane automatycznie ani systematycznie.

• Długość przedłużenia powinna być uzasadniona specyfiką sprawy i dostosowana do czasu niezbędnego do zakończenia procedury odnowienia zezwolenia (nie krócej i nie dłużej).

• Komisja nie może udzielać wielokrotnych, bezterminowych prolongat „aż do zakończenia procedury”. Zamiast tego każda decyzja o przedłużeniu musi odpowiadać aktualnemu stanowi prac nad oceną ryzyka.

• Zgodnie z art. 17 rozporządzenia (WE) nr 1107/2009 przedłużenie może nastąpić tylko, jeśli opóźnienie w odnowieniu zezwolenia jest niezależne od wnioskodawcy. Komisja musi sprawdzić, czy producent nie przyczynił się do opóźnienia (np. poprzez uzupełnienia danych).

• Stosowanie praktyki krótkich, kolejnych przedłużeń zatwierdzeń (zamiast jednorazowego, dłuższego okresu adekwatnego do okoliczności) zostało uznane za sprzeczne z prawem UE. Komisja nie uwzględniła wymogów prawnych związanych z oceniskiem terminu przedłużenia.

• Orzeczenie podkreśla konieczność zachowania zasady ostrożności oraz priorytetu ochrony zdrowia i środowiska w prawie pestycydowym. Trybunał zaznaczył, że celem przepisów UE jest ograniczanie dopuszczenia do obrotu substancji szkodliwych, a okresowe oceny ryzyka nie mogą być systematycznie opóźniane.

​Konsekwencje orzeczenia dla systemu zatwierdzania

Wyrok Sądu Unii Europejskiej ma istotne znaczenie dla funkcjonowania unijnego systemu zatwierdzania substancji czynnych. Komisja Europejska będzie zobowiązana do precyzyjnego uzasadniania każdego przedłużenia zatwierdzenia wyłącznie na czas niezbędny do zakończenia procedury odnowienia.

Oznacza to konieczność lepszego planowania prac, skuteczniejszego nadzoru nad jakością składanych dokumentów oraz jasnego określania przyczyn ewentualnych opóźnień. Wnioskodawcy będą musieli wykazać, że nie przyczynili się do zwłoki, a wszelkie przedłużenia będą ograniczane czasowo i uzależnione od postępów w ocenie ryzyka.

Podsumowując, orzeczenie wyklucza praktykę wieloletnich, powtarzalnych prolongat bez pełnej weryfikacji. W przyszłości każde przedłużenie będzie musiało wynikać z rzeczywistej potrzeby, co ma usprawnić i zwiększyć przejrzystość procedur zatwierdzania w całej Unii Europejskiej.

Źródło: https://curia.europa.eu/jcms/jcms/p1_5243882/en/