Szwajcaria wzmacnia system nadzoru nad Listeria poprzez analizę genomową i integrację danych

Publikacja dotyczy systemu bezpieczeństwa żywności w Szwajcarii i stanowi pierwszą próbę kompleksowego podsumowania występowania Listeria monocytogenes w żywności oraz produktów powiązanych z ogniskami zatruć pokarmowych. Celem badania było wsparcie instytucji nadzoru żywności i zdrowia publicznego w lepszym rozumieniu źródeł zakażeń oraz wzmocnienie działań zapobiegawczych i nadzorczych.

Metodologia
Autorzy wykorzystali dane epidemiologiczne, wyniki urzędowego monitoringu żywności i środowiska produkcji, informacje o wycofaniach produktów oraz przegląd literatury dotyczącej ognisk listeriozy. W analizie uwzględniono lata 2015-2024, a także historyczne ogniska choroby od 1983 r., co pozwoliło na ocenę trendów długoterminowych.

Skala listeriozy w Szwajcarii

W badanym okresie notowano średnio 53 przypadki listeriozy rocznie, co odpowiada zapadalności 0,61 na 100 tys. mieszkańców. Najwyższe ryzyko zachorowania dotyczyło osób powyżej 65. roku życia oraz niemowląt. Choć choroba występuje stosunkowo rzadko, jej przebieg bywa ciężki, a ogniska zakażeń mogą mieć wysoką śmiertelność i długotrwały charakter. W urzędowym monitoringu bakteria była najczęściej wykrywana w mięsie i produktach mięsnych, które stanowiły 38% próbek dodatnich. Kolejne miejsca zajmowały żywność gotowa do spożycia (22%) oraz ryby i produkty rybne (7,9%). Dane te mogą być częściowo wynikiem częstszego testowania wybranych kategorii, co podkreśla potrzebę bardziej kompleksowej oceny ryzyka.

Środowisko produkcji i skażenia krzyżowe

Analiza wskazuje, że utrzymujące się skażenie środowiska produkcyjnego pozostaje kluczowym czynnikiem ryzyka. Ogniska choroby były powiązane zarówno z produktami gotowymi do spożycia, jak i wymagającymi obróbki, które mogły stanowić źródło krzyżowego skażenia. Szczególnie aktualnym przykładem jest trwające ognisko związane z drożdżami piekarskimi, w którym identyczny szczep bakterii wykryto w różnych produktach spożywczych.

Najwięcej ognisk listeriozy wiązano z serami, ale przypadki dotyczyły również mięsa, ryb wędzonych, sałatek oraz innych produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. W niektórych sytuacjach ogniska miały zasięg międzynarodowy i utrzymywały się przez kilka lat, co podkreśla znaczenie współpracy transgranicznej i nadzoru nad importem żywności.

Ograniczenia systemu nadzoru i planowane zmiany

Autorzy wskazują, że jednym z najważniejszych kierunków rozwoju systemu bezpieczeństwa żywności w Szwajcarii będzie wdrożenie krajowego systemu analizy genomowej Listeria monocytogenes. Rozwiązanie to ma umożliwić standaryzowane porównywanie izolatów pochodzących od ludzi, z żywności, środowiska produkcyjnego i zwierząt, co znacząco przyspieszy identyfikację źródeł zakażeń oraz przebiegu transmisji w podejściu One Health. System ma również poprawić wymianę danych między instytucjami odpowiedzialnymi za zdrowie publiczne i bezpieczeństwo żywności, które obecnie funkcjonują w modelu rozproszonym. W ocenie autorów wdrożenie takiej platformy może istotnie zwiększyć skuteczność zapobiegania ogniskom listeriozy oraz skrócić czas reakcji na zagrożenia w łańcuchu żywnościowym.

Podsumowanie
Dla przedsiębiorstw oznacza to konieczność wzmacniania higieny procesowej i kontroli środowiska produkcyjnego, szczególnie w zakładach produkujących żywność gotową do spożycia oraz produkty surowe. Kluczowe znaczenie ma także zdolność do szybkiego reagowania na wyniki monitoringu mikrobiologicznego, prowadzenie skutecznej identyfikowalności oraz przygotowanie na rosnące znaczenie narzędzi genomowych w dochodzeniach epidemiologicznych.

Źródło: https://link.springer.com/article/10.1007/s00003-026-01605-8