Wpływ marnowania żywności na rozprzestrzenianie się lekooporności w świetle najnowszego raportu FAO

W lutym 2026 r. FAO zaprezentowało nowy raport, który jednoznacznie wskazuje, że marnowanie żywności stanowi wciąż niedoceniane źródło i czynnik napędzający rozprzestrzenianie się oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR).

Środowisko odpadów jako inkubator lekooporności

Zarządzanie bezpieczeństwem mikrobiologicznym najczęściej skupia się na etapie produkcji i dystrybucji. Eksperci FAO zwracają jednak uwagę, że wyrzucana żywność stanowi wysoce odżywcze podłoże dla wzrostu bakterii, co bezpośrednio sprzyja przetrwaniu drobnoustrojów oraz transferowi genów warunkujących oporność na istniejące środki przeciwdrobnoustrojowe.

Badania próbek odpadów kuchennych (pochodzących m.in. ze szkół i szpitali) wykazują wysoki poziom genów oporności na szerokie spektrum leków (w tym antybiotyków nowej generacji). Co istotne z punktu widzenia oceny ryzyka środowiskowego, niektóre analizy dowodzą, że odpady spożywcze mogą charakteryzować się wyższą obfitością genów oporności niż osady ściekowe czy nawozy pochodzenia zwierzęcego, które dotychczas uznawano za główne drogi rozprzestrzeniania się AMR w środowisku. Fakt ten nabiera szczególnego znaczenia w dobie transformacji energetycznej, gdy wiele krajów intensyfikuje programy przetwarzania odpadów spożywczych do celów produkcji biogazu lub pasz.

Profil ryzyka: surowce zwierzęce a roślinne

Pozostałości leków oraz geny warunkujące lekooporność są fizycznie obecne w żywności na etapie sprzedaży detalicznej i konsumpcji. Dotyczy to nie tylko produktów mięsnych, ale również surowców roślinnych, takich jak marchew, sałata czy pomidory. Raport akcentuje jednak, że to w odpadach pochodzenia zwierzęcego notuje się największą skalę i różnorodność problematycznych genów. Wyjątkowo wysokim ryzykiem obarczone są resztki rybne. Wymusza to na podmiotach generujących takie odpady konieczność optymalizacji procedur szybkiej zbiórki i zapobiegania zanieczyszczeniom krzyżowym.

Wyzwania w procesach utylizacji i przetwarzania

Sposób zagospodarowania resztek ma krytyczne znaczenie dla ograniczania rozprzestrzeniania się AMR. Składowanie ich na konwencjonalnych wysypiskach drastycznie potęguje zagrożenie ze względu na niekontrolowane mieszanie się substancji biologicznych z odpadami chemicznymi (pochodzenia przemysłowego, rolniczego i medycznego). Otwarte wysypiska ułatwiają transmisję patogenów przez dzikie zwierzęta (m.in. ptaki migrujące i padlinożerców) oraz stwarzają ryzyko wymywania zanieczyszczeń do wód gruntowych i powierzchniowych.

Alternatywne metody utylizacji również wymagają ścisłego nadzoru technologicznego. Kompostowanie, choć przyjazne dla środowiska, może w niekontrolowanych warunkach wręcz zwiększać występowanie genów oporności. Według autorów raportu konieczne jest wdrażanie strategii optymalizujących pełen cykl kompostowania, w tym stosowanie rygorystycznej obróbki wysokotemperaturowej. Z kolei fermentacja beztlenowa, stanowiąca rdzeń produkcji biogazu, wykazuje potencjał do skutecznego usuwania genów oporności, jednak parametry i techniki tego procesu wymagają dalszych badań.

Źródło: FAO​