Zezwolenia awaryjne na pestycydy pod lupą EFSA

Opublikowany przez EFSA dokument EN-9992 wprowadza ustrukturyzowane podejście do oceny zezwoleń awaryjnych dla środków ochrony roślin, w szczególności fungicydów i bakteriocydów stosowanych w ramach art. 53 rozporządzenia (WE) nr 1107/2009. Celem opracowania jest ujednolicenie sposobu analizy takich przypadków w całej Unii Europejskiej oraz zwiększenie przejrzystości procesu decyzyjnego.

Zezwolenia awaryjne są stosowane w sytuacjach, gdy uprawy są zagrożone i nie istnieją skuteczne, standardowo dopuszczone metody ochrony. Nowy protokół EFSA porządkuje sposób oceny zasadności takich decyzji.

Standaryzacja i większa transparentność

Jednym z kluczowych elementów dokumentu jest opracowanie schematów decyzyjnych i ujednoliconych procedur oceny. Dzięki temu państwa członkowskie oraz EFSA mają korzystać z tych samych kryteriów przy analizie wniosków o zezwolenia awaryjne.

Protokół uwzględnia m.in. konieczność oceny dostępności alternatyw - zarówno chemicznych, jak i niechemicznych - oraz analizę, czy dana sytuacja rzeczywiście spełnia kryteria „nadzwyczajności”. Jednocześnie przewidziano większą elastyczność w przypadku złożonych sytuacji kryzysowych, co ma umożliwić adekwatną reakcję na zagrożenia dla produkcji rolniczej.

Kierunek: ograniczanie stosowania środków awaryjnych

Raport wyraźnie podkreśla, że zezwolenia awaryjne powinny mieć charakter tymczasowy. Istotnym elementem nowego podejścia jest dążenie do przechodzenia z rozwiązań doraźnych na systemowe, czyli pełne dopuszczenie substancji lub wdrażanie alternatywnych metod ochrony roślin.

W przypadku powtarzających się wniosków o zezwolenia awaryjne EFSA zaleca bardziej pogłębioną ocenę, a także analizę możliwości wprowadzenia trwałych rozwiązań. W praktyce oznacza to presję na rozwój bardziej zrównoważonych metod ochrony roślin oraz ograniczanie zależności od środków stosowanych w trybie wyjątkowym.

Znaczenie dla przemysłu spożywczego

Choć dokument dotyczy bezpośrednio środków ochrony roślin, jego znaczenie dla przemysłu spożywczego jest wyraźne. Decyzje dotyczące zezwoleń awaryjnych wpływają na dostępność surowców rolnych oraz na poziom pozostałości pestycydów w żywności.

Nowe podejście EFSA oznacza większą przewidywalność regulacyjną, ale jednocześnie bardziej rygorystyczną ocenę zasadności stosowania środków w trybie awaryjnym. Dla producentów żywności może to oznaczać konieczność lepszego zarządzania łańcuchem dostaw, szczególnie w kontekście surowców pochodzących z upraw narażonych na presję chorób i szkodników.

W dłuższej perspektywie zmiany te mogą również wpłynąć na strukturę rynku, sprzyjając rozwojowi alternatywnych metod ochrony roślin oraz surowców produkowanych w bardziej zrównoważony sposób.

Źródło: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/sp.efsa.2026.EN-9992