Bezpieczeństwo chemiczne żywności: najważniejsze wnioski z 102. posiedzenia plenarnego JECFA (Nanjing, 2026 r.)

Głównym tematem 102. posiedzenia JECFA była toksykologiczna ocena ryzyka oraz weryfikacja specyfikacji technicznych dla wybranych dodatków do żywności i substancji pomocniczych w przetwórstwie. Komitet przeanalizował również kwestie bezpieczeństwa substancji dopuszczonych do transportu jako tzw. ładunki poprzedzające (previous cargoes) w zbiornikach przeznaczonych do przewozu olejów i tłuszczów jadalnych.

Nowe i tymczasowe wartości zasugerowane przez JECFA

Tymczasowa wartość ADI nie oznacza, że substancja została uznana za niebezpieczną, ale że dostępne dane nie wystarczają jeszcze do zakończenia oceny.

JECFA ocenił również ciekły lignosulfonian wapnia, który może być stosowany podczas transportu jadalnych tłuszczów i olejów. Za punkt odniesienia przyjęto dawkę 2000 mg/kg masy ciała dziennie, przy której nie obserwowano działań niepożądanych, i porównano ją z oszacowanym narażeniem wynoszącym 0,3 mg/kg masy ciała dziennie. Komitet uznał, że substancja spełnia kryteria dopuszczenia jako wcześniejszy ładunek, ponieważ nie ma danych wskazujących na obecność znanego alergenu i nie oczekuje się, by reagowała z tłuszczami ani tworzyła niepożądane produkty

Ekstrakt z owocu mnicha i estry sorbitanu

Dla ekstraktu z owocu mnicha JECFA ustalił tymczasowe ADI na poziomie 0-10 mg/kg masy ciała dziennie, w przeliczeniu na mogrozyd V. Jednocześnie oszacowano, że dzieci mogłyby przyjmować do 38 mg/kg dziennie. Wyliczenia zakładają stosowanie maksymalnych ilości we wszystkich proponowanych grupach żywności, dlatego prawdopodobnie zawyżają rzeczywiste spożycie. Mimo to różnica jest na tyle duża, że komitet zalecił ograniczenie liczby zastosowań albo zmniejszenie zawartości ekstraktu w produktach.

Do końca 2029 r. potrzebne będą również badania dotyczące wpływu ekstraktu na rozrodczość. Taki sam termin wyznaczono dla dodatkowych danych dotyczących neohesperydyny DC.

W przypadku estrów sorbitanu sama wartość nie zmieniła się i nadal wynosi 0-25 mg/kg dziennie. Otrzymała jednak status tymczasowy, ponieważ dostępne badania nie pozwalają wykluczyć możliwego wpływu monostearynianu sorbitanu na chromosomy. W obliczeniach zabrakło części produktów, między innymi napojów smakowych, makaronów i deserów na bazie jaj. Oznacza to, że wynik 24 mg/kg dziennie może być zaniżony co do wartości rzeczywistego spożycia. Dodatkowe badania i informacje o rzeczywistym stosowaniu mają zostać przekazane do końca 2027 r.

Zmienione limity zawartości ołowiu

JECFA obniżył dopuszczalną zawartość ołowiu w węglu aktywnym z 5 do 3 mg/kg, a w ziemi okrzemkowej z 10 do 2,5 mg/kg. Dla bentonitu stosowanego jako substancja pomocnicza podczas produkcji żywności zaproponowano pierwszy limit JECFA 10 mg ołowiu/kg.

Zmieniono również wymagania dotyczące glikolipidów. Wcześniejsze limity wynosiły 0,5 mg/kg dla ołowiu i rtęci oraz 0,2 mg/kg dla arsenu i kadmu. Dodano także wymaganie dotyczące niklu. Raport podsumowujący nie podaje jednak nowych wartości, dlatego nie można jeszcze określić, o ile zmieniono poszczególne limity. Osobne wymagania dla ołowiu i arsenu przygotowano również dla fosforanu trójwapniowego używanego w preparatach dla niemowląt i żywności specjalnego przeznaczenia medycznego. Także w tym przypadku szczegółowe liczby mają się znaleźć dopiero w pełnej specyfikacji.

Podsumowanie

Najważniejsza kwestią w opracowanym raporcie dotyczy ekstraktu z owocu mnicha. Przed jego szerszym stosowaniem trzeba będzie ponownie przeanalizować proponowane ilości i grupy produktów, w których miałby się znaleźć.

W przypadku estrów sorbitanu niezbędne jest uzupełnienie danych o rzeczywistym zastosowaniu. Obniżenie limitów ołowiu oznacza natomiast konieczność dokładniejszej kontroli czystości węgla aktywnego, ziemi okrzemkowej i składników przeznaczonych do żywności dla niemowląt.

Ustalenia JECFA są podstawą dalszych prac nad międzynarodowymi normami Codex Alimentarius. Nie zmieniają automatycznie przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej ani w poszczególnych państwach.

Źródło: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/food-safety/jecfa/summary-and-conclusions/jecfa-102-summary-report_final.pdf