Pozostałości pestycydów w żywności roślinnej: zgodność z limitem nie zawsze oznacza brak ryzyka

Ocena bezpieczeństwa pozostałości pestycydów w żywności zwykle opiera się na porównaniu stężenia pojedynczej substancji z jej najwyższym dopuszczalnym poziomem pozostałości (NDP). Autorzy najnowszego badania zwracają jednak uwagę, że konsumenci nie są narażeni na pojedyncze związki, lecz na ich mieszaniny. Dlatego sama zgodność z limitem dla każdego pestycydu z osobna może nie odzwierciedlać rzeczywistego ryzyka wynikającego z łącznej ekspozycji.

Mieszanina pestycydów

Badacze przeanalizowali 60 próbek 20 powszechnie spożywanych produktów roślinnych kupionych w supermarketach i na targowiskach w południowo-wschodniej Brazylii. Wśród badanych produktów znalazły się m.in. truskawki, winogrona, jabłka, pomidory, marchew, ogórki, jarmuż, szpinak, maniok, cukinia i bakłażan. Oznaczono pozostałości 11 aktualnie stosowanych pestycydów, należących do różnych grup chemicznych, z wykorzystaniem chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas.

W analizowanych produktach wykrywano jednocześnie wiele substancji aktywnych. Szczególną uwagę zwróciły chloropiryfos, pirymifos, malation i fipronil, ponieważ często były obecne w produktach, dla których ich stosowanie nie było dozwolone albo w których stężenia przekraczały obowiązujące w Brazylii limity. Przekroczenia limitów pozostałości nie muszą zawsze oznaczać celowego niewłaściwego użycia środka ochrony roślin. Mogą wynikać również z przemieszczania się cieczy roboczej z sąsiednich upraw, zanieczyszczenia gleby lub wody, pozostałości po wcześniejszych zabiegach czy zanieczyszczeń na etapie produkcji i dystrybucji. Jej występowanie wskazuje jednak na problemy z kontrolą i identyfikowalnością w łańcuchu żywnościowym.

Skala problemu

Najwyższe ze zbadanych przekroczeń dotyczyło imidakloprydu w cukinii. Średnie stężenie w badanych próbkach wyniosło 3,57 mg/kg, podczas gdy brazylijski limit dla tego produktu wynosił 0,05 mg/kg. Podwyższone stężenia imidakloprydu stwierdzono także w ogórkach i jarmużu. W pomidorach oraz papryce słodkiej wykryto karbofuran, substancję wycofaną z użycia w Brazylii w 2017 r. Autorzy zaznaczają, że niskie stężenia tego związku mogą wiązać się z utrzymywaniem się zanieczyszczeń środowiskowych, ale na podstawie samych wyników nie można wskazać ich jednoznacznego źródła.

W pracy oceniono również potencjalne ryzyko zdrowotne związane z pobraniem pestycydów wraz z dietą. Oszacowane ryzyko nowotworowe atrazyny pozostawało poniżej przyjętego progu, to jednak tylko częściowa ocena, ponieważ dla pozostałych badanych substancji nie były dostępne parametry toksykologiczne pozwalające na analogiczne obliczenia. Jednakże brak danych nie oznacza braku potencjalnego działania rakotwórczego.

Ocena ryzyka skumulowanego

Najważniejszym elementem badania była ocena ryzyka skumulowanego. Autorzy zsumowali wpływ pestycydów mogących oddziaływać na funkcje układu nerwowego oraz tarczycy. Najwyższe wartości wskaźnika zagrożenia uzyskano dla manioku, truskawek i szpinaku. Dla manioku wskaźnik wynosił od 2,77 do 3,16, a więc wyraźnie przekraczał wartość 1, która w zastosowanym modelu wskazuje na możliwość wystąpienia przewlekłych skutków ogólnoustrojowych.

Za 83-99% oszacowanego ryzyka skumulowanego odpowiadał fipronil. W manioku jego średnie stężenie wyniosło 4,31 mg/kg. Autorzy porównali tę wartość z limitem 0,05 mg/kg obowiązującym w Unii Europejskiej dla odpowiednich produktów i wskazali na ponad 86-krotną różnicę. Nie należy jednak bezpośrednio przenosić tej oceny na inne kraje czy rynek europejski: badanie dotyczyło produktów dostępnych w jednym regionie Brazylii i odnosiło wyniki przede wszystkim do tamtejszych przepisów oraz danych o spożyciu.

Podsumowanie

Autorzy podkreślają także ograniczenia pracy. Każdą grupę produktu reprezentowały trzy próbki, dlatego wyniki nie opisują pełnej zmienności żywności dostępnej na brazylijskim rynku. Obliczenia oparto na średnich stężeniach, nie uwzględniono wszystkich pestycydów obecnych w żywności ani możliwego wpływu obróbki kulinarnej, biodostępności, metabolitów i wzajemnych interakcji między związkami.

Badanie pokazuje jednak istotną lukę w obecnym podejściu do nadzoru nad pozostałościami pestycydów. Kontrola pojedynczych substancji i ich zgodności z NDP pozostaje konieczna, lecz nie zawsze wystarcza do oceny narażenia konsumenta. Autorzy postulują włączanie oceny mieszanin pestycydów do programów monitoringu, rozszerzenie analiz o większą liczbę produktów i substancji aktywnych oraz lepszą identyfikowalność źródeł nieprawidłowości.

Źródło: https://www.mdpi.com/2304-8158/15/16/2868