Rybołówstwo i akwakultura w coraz większym stopniu narażone na oszustwa żywnościowe - jakie wnioski płyną z nowego raportu FAO?

Globalny sektor rybołówstwa i akwakultury, który w 2022 r. wyprodukował ponad 185 mln ton produktów wodnych o wartości 195 mld USD staje się coraz bardziej podatny na oszustwa żywnościowe. Dzieję się tak m.in. ze względu na dużą różnorodność gatunków będących przedmiotem handlu (ponad 12 000), specyfikę sektora produkcji oraz złożone przepływy handlowe.  

W związku z zaistniałym problemem wraz z początkiem 2026 roku, Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) opublikowała raport poświęcony oszustwom żywnościowym w sektorze rybołówstwa i akwakultury. Publikacja ta jest wynikiem współpracy między Wydziałem Rybołówstwa i Akwakultury a Wspólnym Centrum FAO/MAEA ds. Technik Jądrowych w Wyżywieniu i Rolnictwie i stanowi szczegółowy przegląd oszustw związanych z żywnością w sektorze akwakultury. Przedstawia także ich rodzaje, przyczyny oraz skutki.

Choć brak jest oficjalnych szacunków dotyczących powszechności oszustw w globalnym sektorze rybołówstwa i akwakultury wartym 195 miliardów dolarów to badania empiryczne wskazują, że prawie 20% handlu może być przedmiotem jakieś rodzaju oszustwa. Jak podkreślono, stanowi to wartość znacznie większą niż w przypadku mięsa oraz owoców i warzyw, głównie ze względu na ogromną różnorodność gatunków w tym sektorze. 

Sposoby na zafałszowanie – jakie kategorie oszustw rybnych są najczęściej stosowane?

Według definicji sugerowanej przez raport jest to celowa praktyka mająca na celu oszukanie innych, która w zależności od rodzaju oszustwa, może stanowić zagrożenie dla bioróżnorodności, zdrowia ludzkiego lub systemów gospodarczych. Na podstawie przeanalizowanych danych wyróżniono główne kategorie oszustw rybnych, wśród których wymieniono:

- fałszowanie – np. dodatek barwników, aby ryba tuńczyk wyglądała na świeższą,

- podrabianie – np. imitacje krewetek wykonane ze składników skrobiowych,

- imitowanie – np. pakowanie surimi tak, aby wyglądało jak mięso kraba,

- przekierowywanie – np. dystrybucja legalnych produktów poza rynkami, dla których są przeznaczone,

- fałszywe oznakowanie – np. nieprawdziwe informacje o zrównoważonym pochodzeniu,

- przekroczenie limitów połowowych – nadmierne połowy,

- podmiana gatunków – np. sprzedaż tilapii jako lucjana czerwonego,

- oznakowanie wprowadzające w błąd – dotyczące pochodzenia, dat ważności

- kradzież.

Przedstawione oszustwa są szczególnie powszechne w restauracjach i cateringach, gdzie sama identyfikacja wizualna jest dość trudna, a także w produktach przetworzonych, gdzie tożsamość gatunkowa może być zamaskowana. Również dość znaczne zagrożenie dla zdrowia stanowią oszustwa obejmujące narażenie na toksyny, alergeny, patogeny, zanieczyszczenia, zwłaszcza w przypadku produktów z nieprawidłowymi etykietami, czy tych które pochodzą z nieautoryzowanych źródeł.

Narzędzia i identyfikacja – jakie działania sugeruje FAO?

Ze względu na swoją złożoność, identyfikacja oszustw rybnych nie należy do najprostszych, natomiast raport w szczegółowy sposób podkreśla rolę postępu naukowego w tym procesie. Mowa tu konkretnie o:

- badaniu różnic w składzie kwasów tłuszczowych ryb dzikich i hodowlanych wykorzystywanym do wykrycia oszustw,

- analizie stosunków węgla i azotu do określenia pochodzenia geograficznego głównych gatunków ryb komercyjnych.

W raporcie znajdziemy także analizę szeregu skoordynowanych działań mających na celu zwalczanie przypadków oszustw we Włoszech, Argentynie i USA. Opisane badanie z wykorzystaniem kodowania kreskowego DNA do oceny skali błędnego etykietowania w Los Angeles w Kalifornii wykazało, że chociaż w zakładach przetwórczych jest ono stosunkowo niskie, to w przypadku sklepów spożywczych wzrasta do umiarkowanego. Jednak najbardziej powszechne było w restauracjach sushi.

Jednocześnie błędne etykietowanie w handlu detalicznym w małym stopniu odnosiło się do tuńczyka, tuńczyka białego oraz łososia. W większym stopniu dotyczyło lucjana czerwonego oraz halibuta. Jednak przeprowadzona lokalna inicjatywa, realizowana poprzez kampanię edukacyjną połączoną z ciągłymi testami doprowadziła do zmniejszenia liczby przypadków błędnego etykietowania owoców morza w tym regionie o dwie trzecie w ciągu 10 lat.

Źródło: https://www.fao.org/newsroom/detail/new-fao-publication-describes-global-fish-fraud-and-the-tools-to-combat-it/en

https://openknowledge.fao.org/items/6647568a-d1f8-4957-bd1d-3df5a28e759e?utm_source=miragenews&utm_medium=miragenews&utm_campaign=news

Zespół FoodFakty na bieżąco prowadzi monitoring zafałszowań żywności, suplementów diety i opakowań w bazie Probase 360. Klienci bazy codziennie otrzymują alert o produktach zafałszowanych i mogą niezwłocznie podejmować działania prewencyjne oraz korzystać z modułu analitycznego bazy. Już od stycznia nowe wydanie Probase360 w FoodFakty Horizon Scanning. Zapraszamy do zapoznania się z naszą przełomową nową usługą.