Skażenie Salmonella Enteritidis ST11 w przetworach jajecznych: EFSA publikuje raport dotyczący międzynarodowego dochodzenia

W sierpniu 2026 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności opublikował raport techniczny dotyczący dochodzenia epidemiologicznego w sprawie incydentu skażenia żywności pałeczkami Salmonella Enteritidis o typie sekwencyjnym ST11. Sprawa zapoczątkowana została powiadomieniem w systemie RASFF (notyfikacja 2026.4993) złożonym przez francuskie organy kontrolne w czerwcu 2026 r. Dochodzenie objęło cztery rozproszone geograficznie ogniska zakażeń u ludzi, do których doszło w okresie od maja do lipca 2026 r. Wektor zakażenia stanowiły domowe produkty spożywcze przygotowywane z użyciem surowych jaj, takie jak majonez, mus czekoladowy oraz deser tiramisu. Izolaty pobrane od pacjentów oraz z próbek żywności potwierdziły bezpośredni związek mikrobiologiczny między badaniami klinicznymi a produktami spożywczymi.

Wyniki badań zaawansowanych i analizy sekwencjonowania całogenomowego (WGS)

Zastosowanie metody sekwencjonowania całogenomowego (WGS) oraz analizy różnic allelicznych (cgMLST) pozwoliło na precyzyjne zidentyfikowanie profilu genetycznego patogenów. Badania wykazują obecność dwóch odrębnych szczepów S. Enteritidis ST11 odpowiadających za opisywane ogniska. Izolaty uzyskane z jaj i skorup jaj pobranych w domach pacjentów wykazały wysoką zgodność genetyczną (poniżej 5 różnic allelicznych) z reprezentatywnymi szczepami ludzkimi. Ponadto analizy bazy danych EFSA i ECDC ujawniły klastry obejmujące profile genetyczne z innych krajów UE, w tym izolaty pochodzące z wyrobów jajecznych z Włoch oraz Austrii, co sugeruje transgraniczny wymiar cyrkulacji tych szczepów w 2026 r.

Identyfikowalność łańcucha dostaw i ustalenia dotyczące polskich ferm

Śledzenie wsteczne i wprzód (traceability) przeprowadzone przez organa kontrolne wskazało, że partie jaj powiązane z ogniskami we Francji (Partia A, Partia B oraz Partia C) pochodziły z sieci dystrybucyjnej obejmującej dwa centra pakowania oraz trzy fermy niosek należące do tej samej grupy kapitałowej z Polski. Podmioty te były już w przeszłości objęte dochodzeniem w ramach wielopaństwowego ogniska salmonellozy w latach 2016–2020. Choć analizy genomowe nie wykazały bezpośredniego podobieństwa genetycznego między izolatami z lat 2016–2020 a obecnymi szczepami z 2026 r., powtórna identyfikacja patogenu w obrębie tego samego łańcucha produkcyjnego sugeruje możliwość utrwalenia się skażenia środowiskowego lub jego ponownego wprowadzenia na wcześniejszych etapach produkcji. W ramach działań zapobiegawczych strona francuska wstrzymała sprzedaż podejrzanych partii jaj na swoim rynku.

Wyniki kontroli urzędowych i wewnętrznych w zakładach produkcyjnych

W odpowiedzi na zgłoszenia w systemie RASFF, polskie inspekcje weterynaryjne oraz podmioty działające na rynku żywności przeprowadziły szereg wymazów środowiskowych, badań pasz oraz wymazów z ferm i fermowych urządzeń do zbierania jaj. Wstępne wymazy oficjalne oraz kontrole własne w fermach niosek (kurniki 1, 2 i 3) oraz w centrach pakowania nie wykazały obecności pałeczek Salmonella spp. w badanych próbach środowiskowych i próbach pasz. Ptaki w analizowanych fermach znajdowały się pod nadzorem krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella i były poddawane regularnym szczepieniom ochronnym. Rozbieżność między negatywnymi wynikami w miejscach produkcji a dodatnimi próbkami pobranymi we Francji wskazuje na potrzebę dogłębnego zbadania przyczyn skażenia pionowego lub poziomego w całym łańcuchu logistycznym.

Wnioski dla przemysłu spożywczego i rekomendacje EFSA

Zaistniały incydent podkreśla krytyczne znaczenie spójnego zarządzania ryzykiem mikrobiologicznym na każdym etapie piramidy produkcyjnej jaj i przetworów jajecznych. EFSA rekomenduje organom państwowym i podmiotom branżowym bieżące wprowadzanie danych sekwencjonowania WGS do systemów unijnych oraz szybką wymianę informacji w RASFF. Dla producentów żywności oraz zakładów przetwórstwa kluczowym wnioskiem pozostaje bezwzględne przestrzeganie procedur Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP) i Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP), ze szczególnym uwzględnieniem kontroli temperatur przechowywania, zapobiegania zanieczyszczeniom krzyżowym oraz weryfikacji ciągłości chłodniczego łańcucha dostaw. Zjawisko wykrywania blisko spokrewnionych genetycznie szczepów w różnych krajach wymusza również stałe doskonalenie systemów identyfikowalności partii produkcyjnych.

Źródło: https://www.efsa.europa.eu/en/supporting/pub/en-10303