Jak skutecznie ograniczać straty i marnotrawstwo w sektorze rybołówstwa – multidyscyplinarna strategia FAO

Dokument „A guide to the application of a multidimensional solutions approach to food loss and waste reduction in aquatic value chains” opracowany przez FAO w 2025 roku powstał w celu wsparcia decydentów, praktyków i interesariuszy sektora rybołówstwa i akwakultury w projektowaniu i wdrażaniu skutecznych, zintegrowanych strategii ograniczania strat imarnotrawstwa żywności (FLW) na każdym etapie łańcucha wartości.

FLW stanowi poważny problem w skali globalnej – około 14% żywności traci się między etapami produkcji a sprzedażą detaliczną, a 17% marnuje się na poziomie detalicznym i konsumenckim. W sektorze wodnym FLW wpływa negatywnie na bezpieczeństwo żywnościowe, środowisko, zdrowie publiczne i ekonomię. Dokument wskazuje na konieczność odejścia od jednowymiarowych interwencji na rzecz zintegrowanego podejścia, które obejmuje siedem kluczowych punktów wejścia: politykę, równość społeczną i płci, usługi i infrastrukturę, rynki, technologię, wiedzę i umiejętności oraz ramy regulacyjne.

Proces tworzenia strategii MDS składa się z: analizy SWOT, zdefiniowania wizji i celów SMART, określenia oczekiwanych rezultatów, opracowania działań i produktów oraz budżetowania i wdrażania strategii. Całość wspiera Theory of Change (TOC), czyli proces partycypacyjny oparty na analizie przyczynowo-skutkowej. Przewiduje się, że sukces strategii będzie możliwy tylko przy zaangażowaniu sektora publicznego, prywatnego i organizacji rozwojowych.

W raporcie omówiono trzy studia przypadków:

• Sri Lanka (połowy ryb oceanicznych prowadzone daleko od brzegu) - kluczowym problemem były straty jakościowe wynikające ze złych praktyk przechowywania ryb na pokładzie. Strategia 10-letnia zakłada redukcję strat o 30% poprzez ulepszoną technologię, nowe regulacje i wzrost świadomości konsumentów. W proces zaangażowano wiele instytucji, w tym ministerstwa, organizacje badawcze i banki.
• Tanzania (połowy małych ryb w jeziorach i wodach przybrzeżnych – tzw. dagaa) - straty sięgają tu 60%, głównie przez brak technologii, słabą infrastrukturę i ograniczony dostęp do rynku. Strategia 7-letnia zakłada działania wspierające rozwój technologiczny, równość płci, reformy prawne i tworzenie rynków zbytu.
• Kolumbia (region Tumaco) - straty występowały na etapie połowu, transportu i przetwarzania. Strategia 10-letnia koncentruje się na edukacji, dostępie do technologii, rozwoju infrastruktury i produktach ubocznych. Powstała przy współpracy instytucji lokalnych i krajowych.

Podsumowanie i wnioski

W dokumencie podkreślono, jak ważne są rzetelne i aktualne informacje o tym, gdzie i dlaczego dochodzi do marnowania ryb na różnych etapach – od połowu aż po sprzedaż. Proponowane są narzędzia pomiarowe (np. FLI, EFLAM) oraz wskaźniki efektywności (ExACT-VC) do oceny skuteczności interwencji. FLW nie da się całkowicie wyeliminować, ale można ją istotnie ograniczyć – przy jednoczesnym uwzględnieniu kosztów wdrażania i wpływu na emisje gazów cieplarnianych.

Kadra zarządzająca w branży spożywczej powinna przyjąć podejście systemowe, które integruje technologię, regulacje, rynek, finanse i edukację. Wdrażanie skutecznych strategii wymaga współpracy międzysektorowej oraz rozpoznania lokalnych barier i potencjałów. Liderzy branży muszą dostrzegać nie tylko efektywność kosztową, ale i korzyści społeczne i środowiskowe płynące z redukcji FLW.

Konsumenci odgrywają istotną rolę w ograniczaniu FLW. Ich świadomość i gotowość do zapłacenia wyższej ceny za lepszą jakość ryb wpływa na funkcjonowanie całego łańcucha. Edukacja, kampanie informacyjne i dostęp do produktów wysokiej jakości są kluczowe dla zmiany nawyków zakupowych.

Źródło: https://openknowledge.fao.org/items/27ec2e0e-07f4-4970-a45a-39a23b416f39​