Naukowcy z Peru ocenili ryzyko nowotworów po ekspozycji na mieszaniny pestycydów

Badanie opublikowane w „Nature Health” odpowiada na ograniczenie klasycznych ocen bezpieczeństwa chemicznego: zwykle analizują one pojedyncze substancje, podczas gdy rzeczywista ekspozycja ludzi obejmuje złożone mieszaniny obecne w środowisku, wodzie, żywności i ekosystemach. Autorzy wskazują, że dotychczasowe modele toksykologiczne nie oddają w pełni warunków realnego narażenia, dlatego połączyli modelowanie środowiskowe, dane epidemiologiczne i analizę aktywności genów.

Budowa modelu

Naukowcy opracowali przestrzenny model bayesowski dla Peru, obejmujący 31 najczęściej stosowanych substancji czynnych pestycydów. Żadna z nich nie była sklasyfikowana przez IARC jako czynnik rakotwórczy grupy 1. Model uwzględniał właściwości gleby, dane hydrometeorologiczne z lat 2014-2019, transport, degradację i spływ pestycydów, a wyniki agregowano w siatce 100 m × 100 m. Dane o substancjach czynnych zweryfikowano m.in. na podstawie badań 650 sprzedawców agrochemikaliów.

Co pokazała mapa ekspozycji?

Model objął 1 793 z 1 874 dystryktów, czyli 95,7% jednostek administracyjnych Peru. Strefy umiarkowanego i wysokiego ryzyka obejmowały ponad jedną trzecią terytorium kraju, a transport poza obszary upraw mógł sięgać 30-50 km. Najwyższe ryzyko środowiskowej ekspozycji wskazano w Andach i na południowym wybrzeżu, natomiast niższe poziomy odnotowano w dorzeczu Amazonki i na północnym wybrzeżu. Walidacja na próbkach włosów 50 osób mieszkających w różnych strefach ryzyka była zgodna z przewidywaniami modelu.

Powiązanie ekspozycji z nowotworami

Autorzy zestawili mapy ryzyka pestycydowego z danymi Peruwiańskiego Narodowego Instytutu Chorób Nowotworowych z lat 2007-2020. Analiza objęła 158 072 pierwotne przypadki nowotworów. Adresy pacjentów przekształcono w dane lokalizacyjne i przypisano do dystryktów, aby porównać rozmieszczenie nowotworów z mapą ekspozycji na pestycydy. Zamiast wyłącznie klasyfikacji narządowej zastosowano podział według linii rozwojowych komórek, co pozwoliło wykryć wzorce przestrzenne trudniejsze do uchwycenia w standardowych analizach.

Jakie były najważniejsze wyniki?

Model wskazał 436 obszarów podwyższonego ryzyka nowotworów powiązanych przestrzennie z ekspozycją na pestycydy. W tych obszarach ryzyko względne wynosiło od 1,14 do 9,38, przy średniej 2,52, co oznacza średnio około 2,5 razy wyższe ryzyko niż poziom referencyjny. Największe strefy ryzyka dotyczyły nowotworów nabłonkowych pochodzenia endodermalnego i ektodermalnego, w tym przewodu pokarmowego, płuc i skóry, a także wybranych nowotworów pochodzenia mezodermalnego. Szczególną uwagę zwrócono na region Junín, gdzie wykryto wieloliniowy obszar ryzyka oraz skupisko raka wątroby.

W próbkach raka wątroby i sąsiednich tkanek niezajętych nowotworem,  od 36 pacjentów mieszkających w obszarach podwyższonego ryzyka, wykryto sygnaturę ekspozycji na czynniki niedziałające przez bezpośrednie uszkadzanie DNA. Była ona szczególnie widoczna w tkance nienowotworowej, co autorzy interpretują jako możliwy wczesny etap poprzedzający transformację nowotworową. Analiza porównawcza z grupami pacjentów z Francji, Tajwanu i Turcji nie wykazała analogicznego sygnału.

Podsumowanie
Autorzy uznają, że wyniki wspierają mechanistyczny związek między ekspozycją na mieszaniny pestycydów a ryzykiem nowotworów, choć zaznaczają ograniczenia: ekspozycji nie mierzono bezpośrednio u wszystkich osób, lecz szacowano ją na podstawie modeli przestrzennych, a wpływu innych czynników środowiskowych, społecznych i stylu życia nie da się całkowicie wykluczyć. Ich zdaniem klasyczna ocena bezpieczeństwa, oparta na pojedynczych substancjach, może nie wystarczać do opisu ryzyka w realnych warunkach. Z perspektywy firm oznacza to potrzebę śledzenia dyskusji regulacyjnej wokół mieszanin chemicznych, kumulacji narażeń, warunków klimatycznych i podatności lokalnych populacji.

Źródło: https://www.nature.com/articles/s44360-026-00087-0#Tab2