Nowe szacunki WHO za 2021 - ponad 860 mln przypadków zachorowań związanych z żywnością

Aktualizacja szacunków WHO

Pierwsze globalne szacunki dotyczące chorób przenoszonych przez żywność WHO opublikowała w 2015 r. Od tego czasu znacząco zwiększyła się dostępność danych epidemiologicznych, rozwinęły się metody analityczne, a zakres analizowanych zagrożeń został rozszerzony.

Najnowsza edycja obejmuje 42 zagrożenia biologiczne i chemiczne związane z żywnością oraz dane ze 194 państw. W pracach uczestniczyły setki ekspertów zajmujących się epidemiologią, mikrobiologią, parazytologią, oceną ryzyka i zdrowiem publicznym.

Według szacunków za 2021 r. spośród około 2,56 mld zachorowań wywołanych analizowanymi zagrożeniami 866 mln przypadków przypisano transmisji przez żywność. Choroby te były związane z około 1,52 mln zgonów oraz 57,1 mln DALY (Disability-Adjusted Life Years), czyli lat życia utraconych wskutek przedwczesnej śmierci lub przeżytych w niepełnym zdrowiu. To właśnie wartość DALY sprawia, że WHO porównuje globalny ciężar zdrowotny chorób przenoszonych przez żywność do obciążenia powodowanego przez malarię, HIV/AIDS czy gruźlicę.

Jedną z najważniejszych nowości tegorocznej edycji jest przygotowanie oszacowań na poziomie poszczególnych państw. WHO podkreśla, że po raz pierwszy analizy objęły wszystkie kraje członkowskie i pozwalają lepiej ocenić wpływ chorób przenoszonych przez żywność w różnych częściach świata. Przy opracowywaniu wyników wykorzystano dane krajowe, przeglądy literatury naukowej oraz modele statystyczne pozwalające uzupełniać luki tam, gdzie brakowało pełnych informacji epidemiologicznych. Szacunki były również konsultowane z państwami członkowskimi WHO przed publikacją wyników. Organizacja wskazuje, że dane te mają wspierać wyznaczanie priorytetów w obszarze bezpieczeństwa żywności oraz ocenę skuteczności działań prowadzonych na przestrzeni ostatnich dwóch dekad. Opublikowane materiały koncentrują się jednak przede wszystkim na analizach globalnych i regionalnych.

Dzieci - najbardziej zagrożona grupa

Jednym z najważniejszych wniosków raportu pozostaje sytuacja dzieci poniżej piątego roku życia. Choć stanowią one około 9% światowej populacji, częstość zachorowań przypisywanych żywności jest w tej grupie blisko trzykrotnie wyższa niż u osób starszych. Jeszcze większe różnice widoczne są w przypadku DALY, których wskaźnik jest ponad czterokrotnie wyższy niż w pozostałych grupach wiekowych.

Wśród najważniejszych czynników odpowiedzialnych za zgony dzieci znalazły się salmonelle nietyfusowe, rotawirusy, Campylobacter, Salmonella Typhi oraz Shigella. Wyniki te potwierdzają, że bezpieczeństwo żywności pozostaje jednym z podstawowych elementów ochrony zdrowia dzieci, szczególnie w regionach o ograniczonym dostępie do bezpiecznej wody, opieki zdrowotnej i infrastruktury sanitarnej.

Znaczenie zagrożeń chemicznych jest większe, niż dotąd zakładano

Jedną z najbardziej interesujących obserwacji w tegorocznym opracowaniu jest duży udział zagrożeń chemicznych w całkowitym ciężarze zdrowotnym związanym z żywnością.

Największą liczbę DALY przypisano nieorganicznemu arsenowi, ołowiowi oraz salmonellom nietyfusowym. W przypadku arsenu główną część obciążenia stanowiły choroba niedokrwienna serca i niektóre nowotwory, natomiast w przypadku ołowiu znaczący udział miały choroby układu krążenia oraz zaburzenia rozwoju intelektualnego.

Warto podkreślić, że zagrożenia chemiczne odpowiadały za mniej niż 1%  wszystkich przypadków chorób przypisanych żywności. Jednocześnie były związane z około 73%  zgonów uwzględnionych w analizie. Pokazuje to, że skutki zdrowotne ekspozycji na niektóre zanieczyszczenia chemiczne mogą być znacznie poważniejsze niż wynikałoby to wyłącznie z liczby zachorowań.

Wpływ poszczególnych zagrożeń nie jest jednak równomierny na całym świecie. Najwyższe wskaźniki zachorowań oraz najwyższe wartości DALY odnotowano w krajach Afryki Subsaharyjskiej oraz Azji Południowo-Wschodniej. W regionach tych znaczącą rolę nadal odgrywają choroby biegunkowe wywoływane przez bakterie, wirusy i pasożyty. Jednocześnie część krajów Azji Południowo-Wschodniej charakteryzuje się wysokim udziałem zagrożeń chemicznych w całkowitym ciężarze zdrowotnym związanym z żywnością. Najniższe wskaźniki odnotowano w państwach o wysokich dochodach, gdzie od wielu lat funkcjonują rozwinięte systemy monitorowania bezpieczeństwa żywności oraz nadzoru nad chorobami zakaźnymi.

Choroby przenoszone przez żywność to również straty ekonomiczne

Skutki chorób przenoszonych przez żywność są odczuwalne nie tylko przez systemy ochrony zdrowia. Autorzy raportu oszacowali również ich wpływ na gospodarkę. Według wyliczeń WHO straty związane z utratą produktywności wyniosły w 2021 r. około 310 mld dolarów. Po uwzględnieniu różnic siły nabywczej pomiędzy krajami wartość ta wzrasta do około 647 mld dolarów. Oszacowania te obejmują przede wszystkim skutki przedwczesnych zgonów oraz utraty zdrowia wyrażonej wskaźnikiem DALY.

Podsumowanie

Najnowsze szacunki WHO pokazują, że mimo postępów obserwowanych w wielu regionach świata choroby przenoszone przez żywność nadal odpowiadają za znaczną liczbę zachorowań i zgonów.

Szczególną uwagę zwracają wyniki dotyczące najmłodszych dzieci oraz rosnące znaczenie zagrożeń chemicznych, które przez wiele lat pozostawały znacznie słabiej opisane niż zakażenia bakteryjne czy wirusowe. Opublikowane dane dostarczają obecnie najbardziej kompleksowego obrazu globalnego wpływu żywności na zdrowie publiczne i mogą stanowić ważny punkt odniesienia dla dalszych działań w obszarze bezpieczeństwa żywności.

Źródła

1. https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214-109X(26)00156-7/fulltext
2. https://www.who.int/teams/nutrition-and-food-safety/monitoring-nutritional-status-and-food-safety-and-events/foodborne-disease-estimates/2026-edition