Pierwszy pilotaż EFSA pokazuje znaczenie jakości danych o dodatkach i aromatach

Cel nowego monitoringu EFSA

Raport EFSA przedstawia pierwszy pilotaż unijnego monitoringu dodatków do żywności i aromatów za 2024 r. Jego celem było sprawdzenie, czy zharmonizowane zbieranie danych pozwala wiarygodnie oceniać użycie substancji, narażenie konsumentów i ewentualne potrzeby zarządzania ryzykiem. Pilotaż objął trzy barwniki: zieleń S (E 142), czerwień koszenilowa A (E 124) i tartrazynę (E 102), oraz dwa aromaty: kofeinę i pulegon.

Analizowane dane

Do analizy trafiły dane z 22 państw członkowskich UE oraz od pięciu operatorów rynku spożywczego. Łącznie uwzględniono 18 296 wyników analitycznych z 8943 próbek żywności oraz 663 poziomy użycia substancji. Narażenie przewlekłe oszacowano w trzech scenariuszach: dla konsumenta nielojalnego wobec marki, dla konsumenta lojalnego wobec marki oraz dla konsumentów suplementów. Dane o spożyciu pochodziły z bazy EFSA obejmującej 46 badań dietetycznych z 23 państw członkowskich.

ADI (tolerowane dzienne pobranie)

Dla zieleni S (E 142), pąsu 4R (E 124) i tartrazyny (E 102) oszacowane narażenie było wyraźnie poniżej odpowiednich dopuszczalnych dziennych pobrań. Zgłoszono jednak przypadki niezgodności: 2 dla E 142, 46 dla E 124 i 33 dla E 102. Dane dla barwników pochodziły głównie z kategorii takich jak lody, wyroby cukiernicze, wyroby piekarnicze oraz napoje aromatyzowane. W przypadku E 124 odnotowano także wiele wyników w kategoriach, w których użycie nie było autoryzowane.

Wyniki dla kofeiny i pulegonu

Dla pulegonu szacunki narażenia były poniżej tolerowanego dziennego pobrania, a jego obecność wynikała głównie z naturalnego występowania w żywności. Dla kofeiny wyniki w kilku badaniach dietetycznych przekraczały poziomy uznane wcześniej przez EFSA za niewzbudzające obaw, szczególnie u dorosłych i osób starszych. Autorzy podkreślają jednak, że obecne szacunki dla kofeiny są prawdopodobnie zawyżone, między innymi z powodu ograniczeń danych o stężeniach i zastosowanej metodyki. Głównymi źródłami kofeiny były produkty z naturalnie występującą kofeiną, takie jak kawa i herbata, a nie żywność z dodatkiem kofeiny.

Informacje o Polsce

Z Polski przekazano 492 wyniki analityczne dotyczące dodatków do żywności, co stanowiło 3,2% wszystkich wyników w  raporcie. Wskazano także 3 wyniki niezgodne, czyli 0,6% wyników krajowych. W tabeli dotyczącej aromatów Polska nie została wymieniona jako kraj raportujący.

Podsumowanie

Autorzy wskazują, że pierwszy pilotaż ujawnił problemy jakościowe. Dotyczyły one niespecyficznych kodów FoodEx2, możliwych błędnych wartości stężeń oraz niespójności między informacjami o zgodności przekazanymi przez dostawców danych a kontrolami EFSA. Z tego powodu wnioski z pilotażu nie są jeszcze uznane za wystarczająco solidne do podejmowania decyzji regulacyjnych. EFSA zapowiada wzmocnienie walidacji, dokładniejsze kodowanie żywności i wykorzystanie bazy limitów prawnych w kolejnych cyklach monitoringu.

Dla przedsiębiorstw raport jest sygnałem, że monitoring dodatków i aromatów w UE będzie rozwijany w kierunku bardziej porównywalnych i weryfikowalnych danych. Praktyczne znaczenie mają jakość klasyfikacji produktów, poprawność deklarowania użycia substancji, kontrola zgodności z limitami oraz spójność danych przekazywanych organom.

Źródło: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2026.10070